Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 89
Devanagari script
त्वाष्ट्रोण निर्मितान्याशु यानि यंत्राणि भारत । तेनोपल निपातेन गतानि तिलशस्ततः
Transliteration
tvāṣṭroṇa nirmitānyāśu yāni yaṃtrāṇi bhārata | tenopala nipātena gatāni tilaśastataḥ
Translation
हे भारत! त्वष्टा द्वारा शीघ्र निर्मित जो यंत्र थे, वे उस पत्थरों के प्रहार से तिल-तिल होकर बिखर गए।
Word by Word
त्वाष्ट्रेणby Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वाष्ट्रेण:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
निर्मितानिmade/constructed
निर्मितानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि-मा (धातु) + क्त (प्रत्यय) → निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (यन्त्राणि)
आशुquickly
आशु:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formशीघ्रवाचक-अव्यय (adverb)
यानिwhich
यानि:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सम्बन्धबोधक-यत् (relative pronoun)
यन्त्राणिmachines/engines
यन्त्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
भारतO Bhārata
भारत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सर्वनाम
उपलstone
उपल:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउपल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन; समास/विभक्त्यभावे पाठदोष-संभावना (अपेक्षितम्: उपल-निपातेन / उपलनिपातेन)
निपातेनby the falling/impact
निपातेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनि-पत् (धातु) + ल्युट् (प्रत्यय) → निपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
गतानिwere gone/destroyed
गतानि:
Kriya (Result-state/क्रिया-फल)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (यन्त्राणि)
तिलशःinto tiny pieces
तिलशः:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतिलशस् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: into sesame-sized bits)
ततःthen/thereupon
ततः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (thereupon)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narrative)
Skanda Dialogue
Listener: Bhārata (addressed)
Visual Art Cues
Scene: Close-up narrative moment: Tvaṣṭṛ’s swiftly made machines—intricate, gleaming—are struck by the boulder-fall and burst into countless tiny fragments, scattered like sesame across the sky.
Characters & Entities
T
TvaṣṭṛY
YaṃtraB
BhārataFAQs
Even the finest craftsmanship and technology is fragile before overwhelming karmic consequences; humility before higher order is implied.
None; the verse continues the combat narrative.
None.