Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 88

Devanagari script

शैलास्त्रं मुमुचे जंभो यंत्रसंघातचूर्णनम् । व्यामप्रमाणैरुपलैस्ततो वर्षः प्रवर्तत

Transliteration

śailāstraṃ mumuce jaṃbho yaṃtrasaṃghātacūrṇanam | vyāmapramāṇairupalaistato varṣaḥ pravartata

Translation

जम्भ ने यंत्र-समूहों को चूर्ण करने वाला शैलास्त्र छोड़ा। तब तुरंत व्याम-प्रमाण के पत्थरों की वर्षा होने लगी।

Word by Word

• शैलास्त्रम्: rock-weapon (hail of stones)
• शैलास्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शैल + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शैलानाम् अस्त्रम्)

• मुमुचे: released/let loose
• मुमुचे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• जम्भः: Jambha (a demon)
• जम्भः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संबोधनार्थे पाठभेदः (जम्भो = सम्भोधन)

• यन्त्रसंघातचूर्णनम्: pulverizing the mass of machines
• यन्त्रसंघातचूर्णनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यन्त्र + संघात + चूर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (यन्त्राणां संघातस्य चूर्णनम्) विशेषण (शैलास्त्रम्)

• व्यामप्रमाणैः: of the measure of a vyāma (fathom-sized)
• व्यामप्रमाणैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्याम + प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; तत्पुरुष (व्यामेन प्रमाणम्) विशेषण (उपलैः)

• उपलैः: with stones/boulders
• उपलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उपल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन

• ततः: then
• ततः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/हेतुवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• वर्षः: a shower/rain (of stones)
• वर्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रवर्तत: began/started
• प्रवर्तत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वृत् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narrative)

Visual Art Cues

Scene: Jambha, fierce Asura, releases the Śaila-weapon; enormous boulders (vyāma-sized) pour down like a monsoon of stone, smashing clustered machines in midair.

Characters & Entities

• Jambha
• Śailāstra
• Yaṃtra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Escalation in violence leads to heavier suffering; the Purāṇic warning is that adharma multiplies destructive consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this battle verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.