Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

इदं युगसहस्रेषु भविष्यमभविद्दिनम् । तदप्यद्यत्वमापन्नं का कथामरणावधेः

Transliteration

idaṃ yugasahasreṣu bhaviṣyamabhaviddinam | tadapyadyatvamāpannaṃ kā kathāmaraṇāvadheḥ

Translation

यह दिन कभी हजारों युगों के बाद आने वाला लगता था; पर वही ‘आज’ बनकर आ पहुँचा। फिर मृत्यु की सीमा के विषय में क्या कहा जाए?

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• युगसहस्रेषु: in thousands of yugas
• युगसहस्रेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (युगानां सहस्रेषु = in thousands of ages)

• भविष्यम्: future (to be)
• भविष्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भविष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (future)

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दिनम्: a day
• दिनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• अद्यत्वम्: presentness/being today
• अद्यत्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अद्यत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; भाववाचक (state of being today/now)

• आपन्नम्: attained/reached
• आपन्नम्: Pradhana-bhava (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: आपद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्यय (PPP)

• का: what?
• का: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; प्रश्नवाचक

• कथा: talk/story
• कथा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• मरणावधेः: of the limit/term ending in death
• मरणावधेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक) + अवधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मरणस्य अवधिः = limit of death)

Speaker

Lomaśa

Visual Art Cues

Scene: An allegorical vision of time: a vast cosmic wheel or flowing river of time compressing yugas into a single ‘today’, with a shadow of death at the edge.

Characters & Entities

• Lomaśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time collapses quickly into the present; therefore one should not postpone spiritual effort.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is named in this verse; it provides philosophical groundwork for later māhātmya instruction.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it encourages immediate practice of dharma and sādhana.