Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 79

Devanagari script

जन्मर्क्षं मैथुनं मंत्रो गृहच्छिद्रं च वंचनम् । आयुर्धनापमानं स्त्री न प्रकाश्यानि सर्वथा

Transliteration

janmarkṣaṃ maithunaṃ maṃtro gṛhacchidraṃ ca vaṃcanam | āyurdhanāpamānaṃ strī na prakāśyāni sarvathā

Translation

जन्म-नक्षत्र, मैथुन, अपना मंत्र, गृह की दुर्बलता/छिद्र, अपनी युक्ति, आयु, धन, अपमान और पत्नी—इनका सर्वथा प्रकाश नहीं करना चाहिए।

Word by Word

• जन्मर्क्षम्: birth-star (natal constellation)
• जन्मर्क्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्म + ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष समास (जन्मनः ऋक्षम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मैथुनम्: sexual union
• मैथुनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैथुन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मन्त्रः: a mantra
• मन्त्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पाठान्तर/छन्दः कारणात्; अर्थतः गोप्यवस्तूनाम् एकः)

• गृहच्छिद्रम्: a household weakness/flaw
• गृहच्छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष समास (गृहस्य छिद्रम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Avyaya (Connector/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• वञ्चनम्: deception/cheating
• वञ्चनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आयुः: lifespan
• आयुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• धन: wealth
• धन: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• अपमानम्: dishonor/insult
• अपमानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासोत्तरपद)

• स्त्री: a woman
• स्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Avyaya (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• प्रकाश्यानि: should be disclosed
• प्रकाश्यानि: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: प्र + काश् (धातु) + य (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त; भाव्य/अनर्ह-प्रत्ययान्त (gerundive/तव्यत्-अर्थे), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अर्थः ‘प्रकाशयितव्यानि’

• सर्वथा: in every way/at all
• सर्वथा: Avyaya (Modifier/अव्यय-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni / attentive interlocutor

Visual Art Cues

Scene: A teacher-sage in Kāśī gestures in caution while a householder listens; symbolic motifs appear around them: a nakṣatra wheel (birth-star), a sealed mantra scroll, a guarded doorway (household vulnerabilities), a closed money pouch, and a veiled household figure—signifying confidentiality.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes discretion: protecting sacred, personal, and household matters prevents harm and preserves spiritual power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching sacred context, but the verse itself is ethical instruction rather than tīrtha-praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra is singled out as something that must not be publicly disclosed, reflecting initiatory and ritual confidentiality.