Shukla Yajur Veda — Adhyaya 8, Mantra 62
Rishi: Not specified; general Soma yajus.
Devata: Yajña (personified) as bestower; svāhā marks offering to the gods.
Chandas: Triṣṭubh-like with concluding svāhā.
Samhita Patha (Devanagari)
य॒ज्ञस्य॒ दोहो॒ वित॑तः पुरु॒त्रा सो अ॑ष्ट॒धा दिव॑म॒न्वात॑तान । स य॑ज्ञ धुक्ष्व॒ महि॑ मे प्र॒जा या॑ᳪ रा॒यस्पोषं॒ विश्व॒मायु॑रशीय॒ स्वाहा॑
Transliteration
yajñásya dóho vitatáḥ purutrā́ só ’ṣṭadhā́ dívam anvā́tatāna | sá yajña dhúkṣva máhi me prajā́ yā́ṃ rā́yaspoṣaṃ víśvam ā́yur aśīya svā́hā
Translation
यज्ञ का दुहना अनेक स्थानों में विस्तृत है; वह आठ प्रकार से स्वर्ग तक फैल गया है। हे यज्ञ! मेरे लिए महान् प्रजा, धन-समृद्धि का पोषण, और यह कि मैं सम्पूर्ण आयु प्राप्त करूँ—दुह दे। स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
यज्ञस्य । दोहः । विततः । पुरुत्रा । सः । अष्टधा । दिवम् । अन्वाततान । सः । यज्ञ । धुक्ष्व । महि । मे । प्रजा । याम् । रायः-पोषम् । विश्वम् । आयुः । अशीय । स्वाहा ।
Word by Word
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
दोहःthe milking/yield
दोहः:
Kartā (subject)
TypeNoun
Rootदोह (प्रातिपदिक; √दुह् ‘to milk’ से भाव/कर्तृवाचक)
विततःspread out
विततः:
Kartā (agreeing with subject)
TypeAdjective
Rootवि-√तन् (क्त; ‘spread out’)
पुरुत्राin many places/ways
पुरुत्रा:
Adhikaraṇa (locative sense: ‘in many places/ways’)
TypeIndeclinable
Rootपुरुत्रा (अव्यय)
सःhe/that (it)
सः:
Kartā (subject)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अष्टधाeightfold
अष्टधा:
Adhikaraṇa (manner)
TypeIndeclinable
Rootअष्टधा (अव्यय; अष्टन् + धा)
दिवम्heaven
दिवम्:
Karma (object)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक ‘heaven’)
अनुalong/after
अनु:
— (preverb to the verb)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
आततानhas extended/spread
आततान:
—
TypeVerb
Rootआ-√तन् (लिट्/परस्मैपद; ‘has stretched/extended’)
सःhe/that
सः:
Kartā (subject)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञO sacrifice
यज्ञ:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
धुक्ष्वyield/milk forth
धुक्ष्व:
—
TypeVerb
Root√दुह् (लोट्; मध्यमपुरुष एकवचन, आत्मनेपद; ‘milk forth’)
महिgreatly, abundantly
महि:
Karaṇa (manner/instrumental sense)
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्यय/विशेषणार्थ ‘greatly’)
मेfor me / my
मे:
Sampradāna (for me) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
प्रजाःoffspring, creatures
प्रजाः:
Karma (object of धुक्ष्व)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
याःwhich
याः:
Kartā (relative clause; agreeing with प्रजाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootरायि/राय (प्रातिपदिक ‘wealth’)
पोषम्nourishment, increase
पोषम्:
Karma (object of अशीय)
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
विश्वम्all, entire
विश्वम्:
Karma (agreeing with object)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
आयुःlife, lifespan
आयुः:
Karma (object of अशीय)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
अशीयmay I attain
अशीय:
—
TypeVerb
Root√अश् (विधिलिङ्/आशीर्लिङ्; ‘may I attain’)
स्वाहाsvāhā (offering-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
Y
Yajña (personified Sacrifice)A
Agni (via Svāhā and offering-fire)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes