Shukla Yajur Veda — Adhyaya 28, Mantra 36
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general Śukla-Yajurvedic attribution)
Devata: Indra; subsidiary personifications: the Doors (Dvārāḥ)
Chandas: Uṣṇih
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वीर्द्वारो॑ वयो॒धस॒ᳪ शुचि॒मिन्द्र॑मवर्धयन् । उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑सेन्द्रि॒यं प्रा॒णमिन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
devī́r dvā́ro vayo̱dhásaṃ śucím índram avardhayan | uṣṇíhā chándasendriyáṃ prāṇám índre̱ vayo̱ dádhad vasuváne vasudhéyasya vyantu yája
Translation
देवी द्वारें, जो बल की दात्री हैं, उन्होंने शुचि (पवित्र) इन्द्र को बढ़ाया है। उष्णिह् छन्द से (मैं) इन्द्र की इन्द्रिय-शक्ति स्थापित करता हूँ; इन्द्र में प्राण और बल को धारण करता हूँ। वसुओं के वसु-वने (अर्जन) में—धन-स्थापन के हेतु—वे (द्वारें) खुलें: यज (यज्ञ) हो।
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वीः । द्वारः॑ । व॒यो॒धसम् । शुचिम् । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒य॒न् । उ॒ष्णिहा॑ । छन्द॑सा । इ॒न्द्रि॒यम् । प्रा॒णम् । इन्द्रे॑ । व॒यः । दध॑त् । व॒सु॒वने॑ । व॒सु॒धेय॑स्य । व्यन्तु॑ । यज॑
Word by Word
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ (देवीः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
वयोधसम्vital strength / life-giving power
वयोधसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक)
शुचिम्pure
शुचिम्:
कर्म (इन्द्रम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धयन्they increased / strengthened
अवर्धयन्:
(क्रिया) — कर्तृ: देवीः द्वारः
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
उष्णिहाUṣṇih (a Vedic metre)
उष्णिहा:
कर्तृ (द्वितीयवाक्ये)
TypeNoun
Rootउष्णिह् (छन्दस्-प्रातिपदिक)
छन्दसाby/with the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigor, faculty
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
प्राणम्breath, life-force
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःvitality, vigor
वयः:
कर्म (दधत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्तृ (उष्णिहा इत्यस्य विशेषणवत्/सहवर्ती क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-rite
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them pervade/spread forth
व्यन्तु:
(क्रिया) — कर्तृ: (देवीः/द्वारः/छन्दांसि इत्यादि देवताः सन्दर्भतः)
TypeVerb
Rootव्या + अञ्/अन् (धातु: अञ्/अन् ‘to breathe/move’ वैदिक) / अथवा वि + यम् (व्यन्तु इति वैदिक-रूप)
यजsacrifice! worship!
यज:
(क्रिया) — कर्तृ: त्वम् (अध्यस्त)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
D
Dvārāḥ (Devīr Dvārāḥ, the Divine Doors)I
Indra (Śuci, the Pure)V
Vasus (as ‘Vasu-vana’, wealth-winning)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes