Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 10
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: The three worlds (as ritualized domains) and their lights (vidyut, tārā) rather than a single personal deity
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
कृ॒ष्णा भौ॒मा धू॒म्रा आ॑न्तरि॒क्षा बृ॒हन्तो॑ दि॒व्याः श॒बला॑ वैद्यु॒ताः सि॒ध्मास्ता॑र॒काः
Transliteration
kṛṣṇā́ bhaumā́ dhūmrā́ āntarikṣā́ bṛhánto divyā́ḥ śabalā́ vaidyutā́ḥ sidhmā́s tārakā́ḥ
Translation
कृष्ण (काले) भौम (पृथ्वी-सम्बन्धी) हैं; धूम्र (धुएँ-से) आन्तरिक्ष (मध्य-लोक) के हैं; बृहन्त (महान) दिव्य (स्वर्गीय) हैं; शबला (चितकबरे) वैद्युत (विद्युत्-सम्बन्धी) हैं; और सिध्मा (धब्बेदार/बिंदुमय) तारक (तारों-सम्बन्धी) हैं।
Padapatha (Word Analysis)
कृष्णाः । भौमाः । धूम्राः । आन्तरिक्षाः । बृहन्तः । दिव्याः । शबलाः । वैद्युताः । सिध्माः । तारकाः ।
Word by Word
कृष्णाःblack/dark (ones)
कृष्णाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) < *kṛṣ* ‘to be dark’ (निष्पन्न विशेषण-प्रातिपदिक)
भौमाःearthly/terrestrial
भौमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभौम (प्रातिपदिक) < भूमिः (तद्धित—अण्)
धूम्राःsmoky/grey
धूम्राः:
Kartā
TypeAdjective
Rootधूम्र (प्रातिपदिक) < धूम (संबन्ध/वर्णविशेष)
आन्तरिक्षाःbelonging to the mid-region/atmospheric
आन्तरिक्षाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआन्तरिक्ष (प्रातिपदिक) < अन्तरिक्ष (तद्धित—अण्)
बृहन्तःgreat/lofty
बृहन्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक; विशेषण)
दिव्याःheavenly/celestial
दिव्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) < दिव्/द्यौः (तद्धित—यत्/य)
शबलाःspotted/variegated
शबलाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशबल (प्रातिपदिक)
वैद्युताःof lightning/electrical
वैद्युताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवैद्युत (प्रातिपदिक) < विद्युत् (तद्धित—अण्)
सिध्माःmildewed/blemished (pale-specked)
सिध्माः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसिध्म (प्रातिपदिक)
तारकाःstars
तारकाः:
Kartā
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक) < तारा (तद्धित—क)
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Earth) as BhūmaA
Antarikṣa (Mid-air)D
Dyauḥ / Svarga (Heaven)V
Vidyut (Lightning)T
Tārakāḥ (Stars)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes