Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 9
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni; Soma; Vāyu; Aditi; Dhātṛ; Devapatnīs
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्याः श्वे॒ता वा॑य॒व्या अवि॑ज्ञाता॒ अदि॑त्यै॒ सरू॑पा धा॒त्रे व॑त्सत॒र्यो॒ दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः
Transliteration
kṛṣṇagrī́vā āgneyā́ babhrávaḥ saumyā́ḥ śvetā́ vāyavyā́ avijñātā́ adítyai sárūpā dhātré vatsatáryo devā́nāṃ pátnībhyaḥ
Translation
कृष्ण-ग्रीवा (काले गले वाली) अग्नि के लिए हैं; बभ्रु (भूरे) सोम के लिए; श्वेत वायु के लिए; जो अविज्ञात (पहचाने न गए) हों वे अदिति के लिए; जो सरूप (एक-से रूप वाले) हों वे धातृ के लिए; और वत्सतरी (बछड़ा देने वाली) देवताओं की पत्नियों के लिए हैं।
Padapatha (Word Analysis)
कृष्ण-ग्रीवाः । आग्नेयाः । बभ्रवः । सौम्याः । श्वेताः । वायव्याः । अविज्ञाताः । अदित्यै । सरूपाः । धात्रे । वत्स-तर्यः । देवानाम् । पत्नीभ्यः ।
Word by Word
कृष्णग्रीवाःblack-necked (fem. pl.)
कृष्णग्रीवाः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण; निहितं ‘(इष्टयः/देवताः/पशवः)’)
TypeAdjective
Rootकृष्णग्रीवा (प्रातिपदिक; कृष्ण + ग्रीवा)
आग्नेयाःbelonging to Agni
आग्नेयाः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण) / सम्बन्ध (अग्निदेवतासम्बन्धाः)
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक; अग्नि-सम्बन्धी)
बभ्रवःbrown (masc. pl.)
बभ्रवः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण; निहितं ‘(पशवाः/वस्तूनि)’)
TypeAdjective
Rootबभ्रु (प्रातिपदिक)
सौम्याःbelonging to Soma
सौम्याः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण) / सम्बन्ध (सोमदेवतासम्बन्धाः)
TypeAdjective
Rootसौम्य (प्रातिपदिक; सोम-सम्बन्धी)
श्वेताःwhite (masc. pl.)
श्वेताः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
वायव्याःbelonging to Vāyu
वायव्याः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण) / सम्बन्ध (वायुदेवतासम्बन्धाः)
TypeAdjective
Rootवायव्य (प्रातिपदिक; वायु-सम्बन्धी)
अविज्ञाताःunknown / not identified
अविज्ञाताः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअविज्ञात (कृदन्त; अव + √ज्ञा ‘जानाति’ → ‘विज्ञात’ ; नञ्-भावः)
अदित्यैto Aditi
अदित्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
सरूपाःof the same form / similar
सरूपाः:
कर्तृ (विधेय-विशेषण; निहितं ‘(इष्टयः/देवताः/पत्नीः)’)
TypeAdjective
Rootसरूप (प्रातिपदिक; स + रूप)
धात्रेto Dhātṛ
धात्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootधातृ (प्रातिपदिक; ‘धारयिता/विधाता’)
वत्सतर्यःthe ‘vatsatarī’ (cow/animal class; lit. ‘calf-bearing/with calf’) (fem. pl.)
वत्सतर्यः:
कर्तृ (विधेय/उद्देश्य-समूहः)
TypeNoun
Rootवत्सतरी (प्रातिपदिक; ‘वत्स-तरी’)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पत्नीभ्यःto the wives (consorts)
पत्नीभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniS
SomaV
VāyuA
AditiD
DhātṛD
DevapatnīsRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes