Adhyaya 12 Mantra 21 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

←Previous MantraNext Mantra→

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 21

Rishi: Agnicayana tradition (Vājasaneyin).

Devata: Agni as cosmic connector of Rodasī.

Chandas: Triṣṭubh.

Samhita Patha (Devanagari)

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

Transliteration

ákra̍ndad a̱gní sta̱náyann iva dyáuḥ kṣā́mā re̍rihad vī̱rúdhaḥ sama̱ñján | sa̱dyó ja̍jñāno ví hīm i̱ddhó a̱khyad ā́ ródasī bhā̱núnā bhāty a̱ntáḥ

Translation

अग्नि गरजा—मानो द्यौः (आकाश) ही गड़गड़ा रहा हो; वह पृथ्वी को चाटता हुआ, वीरुध् (वनस्पतियों) को भक्षण करता, प्रदेशों को जोड़ता चला। जन्मते ही, हाँ, प्रज्वलित होते ही, वह प्रकट हो गया; अपनी भानु (कान्ति) से वह दोनों लोकों के भीतर प्रकाशमान होता है।

Padapatha (Word Analysis)

अक्र॑न्दत् । अ॒ग्निः । स्त॒नय॑न् । इ॒व॒ । द्यौः । क्षामा॒ । रेरि॑हत् । वी॒रुधः॑ । स॒म॒ञ्जन् । स॒द्यः । ज॑ज्ञा॒नः । वि । हि । इ॒म्ः॒ । इ॒द्धः । अख्य॒त् । आ । रोद॑सी । भा॒नुना॑ । भा॒ति॒ । अ॒न्तः

Word by Word

अक्रन्दत्cried out, roared

अग्निःAgni (fire)

स्तनयन्thundering

इवas if, like

द्यौःthe sky

क्षामाthe earth, ground

रेरिहत्licked repeatedly, licked

वीरुधःplants, herbs

समञ्जन्joined together, united

सद्यःimmediately

जज्ञानःhaving been born, newly born

विapart, forth

हिindeed

इद्धःkindled, blazing

अख्यत्beheld, made manifest

आtowards, up to

रोदसीthe two worlds (heaven and earth)

भानुनाwith (his) radiance, beam

भातिshines

अन्तःwithin, inside

Entities Mentioned

Agni

Dyauḥ (Heaven)

Pṛthivī/Kṣāmā (Earth)

Rodasī (Heaven-and-Earth)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes