Mantra 20
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
स हि विश्वाति पार्थिवा रयिं दाशन्महित्वना । वन्वन्नवातो अस्तृतः ॥
Samhita Patha (IAST)
स हि विश्वाति॒ पार्थि॑वा र॒यिं दाश॑न्महित्व॒ना । व॒न्वन्नवा॑तो॒ अस्तृ॑तः ॥
Transliteration
sá hí viśvā́ti pārthívā rayím dā́śan mahitvánā | vánvan ávātó ástṛtaḥ ||
Translation
वह ही, समस्त पार्थिव मानों से परे, अपनी महिमा से (उपासक को) रयि—समृद्धि/आध्यात्मिक धन—प्रदान करता है; आगे-आगे विजय करता हुआ, प्रतिकूल पवनों से अडिग, और (कभी) बिखरता नहीं।
Padapatha (Word Analysis)
सः । हि । विश्वा॑ । अति॑ । पार्थि॑वा । र॒यिम् । दाश॑त् । म॒हि॒ऽत्व॒ना । व॒न्वन् । अवा॑तः । अस्तृ॑तः ॥सः । हि । विश्वा । अति । पार्थिवा । रयिम् । दाशत् । महित्वना । वन्वन् । अवातः । अस्तृतः ॥saḥ | hi | viśvā | ati | pārthivā | rayim | dāśat | mahi-tvanā | vanvan | avātaḥ | astṛtaḥ
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
विश्वातिfrom all sides; surpassing all
विश्वाति:
—
TypeIndeclinable (adverbial) / compound-like form
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + आति (अव्यय/उपसर्गार्थक-निपात)
पार्थिवाearthly (ones), terrestrial (men/kings)
पार्थिवा:
कर्म
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक; पृथिवी-सम्बन्धी)
रयिम्wealth, riches
रयिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
दाशन्(he) gives/bestows
दाशन्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootदाश् (धातु; ‘to give, to bestow, to worship/serve’)
महित्वनाby (his) greatness, through majesty
महित्वना:
करण
TypeNoun (instrumental abstract)
Rootमहित्वन (प्रातिपदिक; महित्व ‘greatness’ + -ना करण-प्रत्यय)
वन्वन्striving, winning
वन्वन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootवन्व्/वन् (धातु; ‘to strive, to win, to pursue’)
अवातःwindless, without wind
अवातः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअ- + वात (प्रातिपदिक; ‘wind’)
अस्तृतःunspread/unsprinkled; unstrewn (i.e., unobstructed/undisturbed)
अस्तृतः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (past passive participle with privative a-)
Rootअ- + स्तृ (धातु/प्रातिपदिक-आधार; ‘to strew/spread/cover’) → स्तृत (PPP)