Mantra 19
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
आग्निरगामि भारतो वृत्रहा पुरुचेतनः । दिवोदासस्य सत्पतिः ॥
Samhita Patha (IAST)
आग्निर॑गामि॒ भार॑तो वृत्र॒हा पु॑रु॒चेत॑नः । दिवो॑दासस्य॒ सत्प॑तिः ॥
Transliteration
ā́gnir agāmi bhā́rato vṛtra-hā́ puru-cétanaḥ | divódāsasya sát-patiḥ ||
Translation
अग्नि आ पहुँचा है—भरत का तेज, वृत्र-हंता, बहु-चेतन, दिवोदास का सत्पति—सत्य स्वामी।
Padapatha (Word Analysis)
आ । अ॒ग्निः । अ॒गा॒मि॒ । भार॑तः । वृ॒त्र॒ऽहा । पु॒रु॒ऽचेत॑नः । दिवः॑ऽदासस्य । सत्ऽप॑तिः ॥आ । अग्निः । अगामि । भारतः । वृत्रहा । पुरुचेतनः । दिवःदासस्य । सत्पतिः ॥ā | agniḥ | agāmi | bhārataḥ | vṛtra-hā | puru-cetanaḥ | divaḥ-dāsasya | sat-patiḥ
Word by Word
अग्निःAgni (the fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
अगामिI went / I have come
अगामि:
कर्तृ
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
भारतःthe Bhārata (of the Bharatas)
भारतः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण/उपाधि)
TypeNoun (epithet)
Rootभारत- (प्रातिपदिक; भरत-वंशसम्बन्धी)
वृत्रहाVṛtra-slayer
वृत्रहा:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective (bahuvrīhi/agent-epithet)
Rootवृत्रहन्- (प्रातिपदिक; वृत्र- + √हन् ‘to slay’)
पुरुचेतनःof manifold intelligence / widely discerning
पुरुचेतनः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरु- + चेतन- (प्रातिपदिक; √चित्/√चेत् ‘to perceive, be aware’)
दिवोदासस्यof Divodāsa
दिवोदासस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun (proper name)
Rootदिवोदास- (प्रातिपदिक; नाम)
सत्पतिःlord of the good / true lord
सत्पतिः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण/उपाधि)
TypeNoun (title)
Rootसत्पति- (प्रातिपदिक; सत् ‘good/true’ + पति ‘lord’)