Mantra 21
Sukta 6.16
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
स प्रत्नवन्नवीयसाग्ने द्युम्नेन संयता । बृहत्ततन्थ भानुना ॥
Samhita Patha (IAST)
स प्र॑त्न॒वन्नवी॑य॒साग्ने॑ द्यु॒म्नेन॑ सं॒यता॑ । बृ॒हत्त॑तन्थ भा॒नुना॑ ॥
Transliteration
sá pratná-van navī́yasā́gne dyumnéna saṃ-yátā | bṛhát tatantha bhānúnā ||
Translation
हे अग्नि, तुम् प्राचीन होकर भी नित्य नवीन हो; अपने तेजस्वी द्युम्न की संचित शक्ति से तुम अपनी भानु—किरण-प्रभा—द्वारा उस बृहत् (विस्तार) को फैला देते हो।
Padapatha (Word Analysis)
सः । प्र॒त्न॒ऽवत् । नवी॑यसा । अग्ने॑ । द्यु॒म्नेन॑ । स॒म्ऽयता॑ । बृ॒हत् । त॒त॒न्थ॒ । भा॒नुना॑ ॥सः । प्रत्नवत् । नवीयसा । अग्ने । द्युम्नेन । सम्यता । बृहत् । ततन्थ । भानुना ॥saḥ | pratna-vat | navīyasā | agne | dyumnena | sam-yatā | bṛhat | tatantha | bhānunā
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
प्रत्नवत्like the ancient (one), in the old manner
प्रत्नवत्:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्-प्रत्यय) → प्रत्नवत्
नवीयसःnewer, more fresh
नवीयसः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक) → नवीयस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक, -īyas) → नवीयसः
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
द्यु्म्नेनwith splendor, with glory
द्यु्म्नेन:
करण
TypeNoun
Rootद्यु्म्न (प्रातिपदिक)
संयताrestrained, self-controlled; held together
संयता:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषणम्)
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Rootसम् + यम् (धातु) → संयत (कृदन्त, क्त) → संयत
बृहत्great, vast
बृहत्:
कर्म (कर्म-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
ततन्थyou have stretched/spread
ततन्थ:
क्रिया
TypeVerb
Rootतन् (धातु) — परस्मैपद
भानुनाwith (your) light, with radiance
भानुना:
करण
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)