Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

गङ्गादर्शनम् तथा गुहसमागमः

Vision of the Gaṅgā and Meeting with Guha

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पीडयन्वाक्यमब्रवीत्।।दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि ह्यरोगं सह बान्धवैः।अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च।।2.50.42।।

bhujābhyāṃ sādhu pīnābhyāṃ pīḍayan vākyam abravīt | diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi hy arogyaṃ saha bāndhavaiḥ | api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca || 2.50.42 ||

अपने सुगठित पुष्ट भुजाओं से उसे आलिंगन कर दबाते हुए राम ने कहा—“हे गुह! सौभाग्य है कि मैं तुम्हें बान्धवों सहित निरोग देख रहा हूँ। क्या तुम्हारे राज्य में, मित्रों में और धन-सम्पदा में सब कुशल है?”

यत्whatever/that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोग (relative pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle: contrast/emphasis)
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भवताby you
भवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (honorific)
किञ्चित्anything/something
किञ्चित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितपरिमाण (something/any)
प्रीत्याwith affection
प्रीत्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
समुपकल्पितम्arranged/provided
समुपकल्पितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्-उप-√कल्प् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘यत्/इदम्/किञ्चित्’ इत्यस्य विशेषणम्
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देश (that)
अनुजानामिI permit/accept (allow you to keep)
अनुजानामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-√ज्ञा (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय
वर्तेI engage/am able (to act)
वर्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
प्रतिग्रहेin accepting gifts
प्रतिग्रहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Hearing (the words of) Guha, Rama replied By coming on foot to meet us and by displaying your friendliness, you have amply honoured us and pleased us.

R
Rama
G
Guha
R
Rāṣṭra (kingdom)

FAQs

Dharma as care for well-being: Rama’s first concern is the health and stability of Guha’s people and polity, reflecting righteous leadership values even while in exile.

Rama embraces Guha and inquires after the welfare of his family, kingdom, allies, and resources.

Rama’s empathetic statesmanship—concern for others’ welfare, not his own hardship.