Shloka 41

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह।।2.50.40।।अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च।।2.50.41।।

bhujābhyāṃ sādhu pīnābhyāṃ pīḍayan vākyam abravīt | diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi hy arogyaṃ saha bāndhavaiḥ | api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca || 2.50.42 ||

अपने सुगठित पुष्ट भुजाओं से उसे आलिंगन कर दबाते हुए राम ने कहा—“हे गुह! सौभाग्य है कि मैं तुम्हें बान्धवों सहित निरोग देख रहा हूँ। क्या तुम्हारे राज्य में, मित्रों में और धन-सम्पदा में सब कुशल है?”

भुजाभ्याम्with (his) two arms
भुजाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन
साधुfirmly/well
साधु:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb: ‘well/firmly’)
पीनाभ्याम्strong, well-developed
पीनाभ्याम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; ‘भुजाभ्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्
पीडयन्pressing/embracing
पीडयन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपीड् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम् (qualifies the subject)
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दिष्ट्याfortunately
दिष्ट्या:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् निपात-प्रयोग (idiomatic indeclinable: ‘fortunately/by good luck’)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
गुहO Guha
गुह:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootगुह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
पश्यामिI see
पश्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (particle: ‘indeed/for’)
अरोगम्healthy
अरोगम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘त्वाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
सहwith
सह:
Sahartha (सहार्थ/ सह-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहकारक-अव्यय (preposition-like: ‘with’)
बान्धवैः(your) kinsmen/relations
बान्धवैः:
Sahartha (सहार्थ)
TypeNoun
Rootबान्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अपिI hope/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावनार्थक-अव्यय (particle: ‘I hope/also’)
तेyour
ते:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम
कुशलम्well-being
कुशलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र ‘अस्ति’ इति अध्याहारः (elliptic)
राष्ट्रेin the kingdom
राष्ट्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
मित्रेषुamong friends
मित्रेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
धनेषुin wealth/resources
धनेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय

Hearing (the words of) Guha, Rama replied By coming on foot to meet us and by displaying your friendliness, you have amply honoured us and pleased us.

R
Rama
G
Guha
R
Rāṣṭra (kingdom)

FAQs

Dharma as care for well-being: Rama’s first concern is the health and stability of Guha’s people and polity, reflecting righteous leadership values even while in exile.

Rama embraces Guha and inquires after the welfare of his family, kingdom, allies, and resources.

Rama’s empathetic statesmanship—concern for others’ welfare, not his own hardship.