Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 33, Shloka 30

त्रयस्त्रिंशः सर्गः

Civic Lament and Rama’s Dutiful Approach to Daśaratha

तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मारामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम्।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रंपितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम्।।।।

tatpūrvam aikṣvākasuto mahātmā rāmo gamiṣyan vanam ārtarūpam | vyatiṣṭhata prekṣya tadā sumantraṃ pitur mahātmā pratihāraṇārtham ||

तब पहली बार इक्ष्वाकुकुल-नन्दन महात्मा श्रीराम, शोक से मलिन मुख लेकर वन को जाने हेतु उद्यत हुए। उसी समय सुमंत्र को देखकर वे ठहर गए, ताकि उनके आगमन का समाचार महात्मा पिता को निवेदित किया जा सके।

तत्-पूर्वम्previously/before that
तत्-पूर्वम्:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास, अव्यय; ‘before that/for the first time’
ऐक्ष्वाक-सुतःthe son of Ikshvaku lineage
ऐक्ष्वाक-सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐक्ष्वाक (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘Ikṣvāku’s son’)
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रामस्य)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गमिष्यन्about to depart
गमिष्यन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formशतृ (future active participle from लृट्-भाव), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘about to go’
वनम्to the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आर्त-रूपम्with a sorrowful look
आर्त-रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (‘sorrowful in appearance’)
व्यतिष्ठतstood
व्यतिष्ठत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-अव-स्था (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘stood’
प्रेक्ष्यhaving seen
प्रेक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having seen’
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
सुमन्त्रम्Sumantra
सुमन्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रामस्य), पुनरुक्ति-प्रयोग
प्रतिहारण-अर्थम्for conveying (the message)
प्रतिहारण-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootप्रतिहारण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थक ‘for the purpose of informing/announcing’

Seeing Rama walking without the royal umbrella, people were very much shocked. They expressed their reaction in so many words:

R
Rāma
S
Sumantra
D
Daśaratha (implied)
I
Ikṣvāku dynasty
F
Forest (vana)

FAQs

Dharma includes proper communication and respect for elders: Rāma follows courtly propriety by having his arrival announced before meeting his father.

On the verge of the forest-exile, Rāma pauses after noticing Sumantra, arranging for Daśaratha to be informed.

Rāma’s humility and discipline—he does not rush in but proceeds according to accepted duty and decorum.