Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Adhyaya 70: आदिसर्गः—महत्-अहङ्कार-तन्मात्रा-भूतसृष्टिः, ब्रह्माण्डावरणम्, प्रजासर्गः, त्रिमूर्ति-शैवाधिष्ठानम्

बुध्यते पुरुषश्चात्र सर्वान् भावान् हितं तथा यस्माद्बोधयते चैव बुद्धिस्तेन निरुच्यते

budhyate puruṣaścātra sarvān bhāvān hitaṃ tathā yasmādbodhayate caiva buddhistena nirucyate

यहाँ पुरुष समस्त भावों को तथा जो वास्तव में हितकर है उसे जानता है; और जो उसे बोध कराती व जाग्रत करती है, वही ‘बुद्धि’ कहलाती है।

budhyateawakens/understands
budhyate:
puruṣaḥthe conscious self (pashu/jīva as knower)
puruṣaḥ:
caand
ca:
atrahere/in this context
atra:
sarvānall
sarvān:
bhāvānstates/conditions/mental objects
bhāvān:
hitamthe beneficial/the good
hitam:
tathālikewise/also
tathā:
yasmātbecause/from which
yasmāt:
bodhayatemakes (one) know/causes awakening
bodhayate:
caivaand indeed
caiva:
buddhiḥintellect/discriminative faculty
buddhiḥ:
tenatherefore/by that reason
tena:
nirucyateis defined/declared (by etymological explanation)
nirucyate:

Suta Goswami