Shloka 14
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
इत्युक्ते तेन दैत्येन पुत्रशोको व्यमुच्यत / भण्डेन चण्डकालाग्निसदृशः क्रोध आदधे
Transliteration
ityukte tena daityena putraśoko vyamucyata / bhaṇḍena caṇḍakālāgnisadṛśaḥ krodha ādadhe
Translation
उस दैत्य (दूत/मंत्री) के ऐसा कहने पर, भण्ड ने पुत्र-शोक त्याग दिया और प्रलयकालीन अग्नि (कालाग्नि) के समान भयंकर क्रोध धारण किया।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; लोकेटिव्-अब्सोल्यूट (सप्तमी-सम्बन्ध)
तेनby him
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
दैत्येनby the demon
दैत्येन:
Karana (करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पुत्रशोकःgrief for (his) son
पुत्रशोकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र-शोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: पुत्रस्य शोकः
व्यमुच्यतwas released/ceased
व्यमुच्यत:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवि-मुच् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), कर्मणि प्रयोग (passive); प्रथमपुरुष, एकवचन
भण्डेनby Bhaṇḍa (name)
भण्डेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
चण्डकालाग्निसदृशःlike the fierce fire of Time/Death
चण्डकालाग्निसदृशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootचण्ड-काल-अग्नि-सदृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास (determinative): चण्डः + कालः + अग्निः (as comparator) + सदृशः; विशेषण (to 'क्रोधः')
क्रोधःanger
क्रोधः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आदधेhe assumed/took up
आदधे:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootआ-धा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन