Shloka 32
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
राक्षसास्ते स्मृतास्तस्मात्क्षुधात्मानो निशाचराः / ये ऽब्रुवन् क्षिणुमो ऽम्भांसि तेषां त्दृष्टाः परस्परम्
Transliteration
rākṣasāste smṛtāstasmātkṣudhātmāno niśācarāḥ / ye 'bruvan kṣiṇumo 'mbhāṃsi teṣāṃ tdṛṣṭāḥ parasparam
Translation
‘रक्षा करें’ ऐसा कहने से वे राक्षस कहलाए—भूख-स्वभाव वाले, रात्रि में विचरने वाले। और जिन्होंने कहा ‘हम जलों को क्षीण कर दें’, वे परस्पर देखे गए।
Word by Word
राक्षसाःrakshasas/demons
राक्षसाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
स्मृताःare called/known
स्मृताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘are called/remembered’
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: therefore/from that)
क्षुधा-आत्मानःhunger-natured
क्षुधा-आत्मानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुधा (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—क्षुधात्मानः = क्षुधा आत्मा येषाम् (whose nature is hunger / hunger-souled)
निशाचराःnight-wanderers
निशाचराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिशा (प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—निशाचर = निशायां चरति (one who moves at night)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम
अब्रुवन्said
अब्रुवन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
क्षिणुमःwe destroy
क्षिणुमः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षि (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, बहुवचन; ‘we destroy/diminish’
अम्भांसिthe waters
अम्भांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
दृष्टाःwere seen
दृष्टाः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘were seen’
परस्परम्mutually/each other
परस्परम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formअव्यय (reciprocal adverb)