Shloka 31
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
ताः सृष्टास्तु क्षुधाविष्टा अम्भांस्यादातुमुद्यताः / अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये
Transliteration
tāḥ sṛṣṭāstu kṣudhāviṣṭā ambhāṃsyādātumudyatāḥ / ambhāṃsyetāni rakṣāma uktavantastu teṣu ye
Translation
वे सृष्ट प्रजाएँ भूख से व्याकुल होकर जलों को लेने को उद्यत हुईं। उनमें से जिन्होंने कहा—“इन जलों की हम रक्षा करें”—वे ऐसे बोले।
Word by Word
ताःthey (those)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
सृष्टाःcreated
सृष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि/भावे
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (but/indeed)
क्षुधा-आविष्टाःafflicted by hunger
क्षुधा-आविष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुधा (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्षुधया आविष्टाः
अम्भांसिwaters
अम्भांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
आदातुम्to take/seize
आदातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/infinitival purpose)
TypeVerb
Rootआ+दा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), उपसर्ग: आ
उद्यताःready/intent
उद्यताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउद्+यत् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past participle used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘उद्यत’ = ready/raised
अम्भांसिthe waters
अम्भांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
एतानिthese
एतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
रक्षामःwe protect
रक्षामः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, बहुवचन
उक्तवन्तःhaving said
उक्तवन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्यय (perfect participle active), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘having said’
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषण-अव्यय
तेषुamong them
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)