Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 48
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
प्रथितं जाह्नवीत्यस्यास्ततो नामाभवद्भुवि / भगीरथानुगा भूत्वा तत्पितॄणामशेषतः
Transliteration
prathitaṃ jāhnavītyasyāstato nāmābhavadbhuvi / bhagīrathānugā bhūtvā tatpitṝṇāmaśeṣataḥ
Translation
तब से पृथ्वी पर उसका प्रसिद्ध नाम ‘जाह्नवी’ हो गया। वह भगीरथ के पीछे-पीछे चलकर उसके समस्त पितरों के लिए (उद्धार-हेतु) हुई।
Word by Word
प्रथितम्renowned
प्रथितम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘renowned’
जाह्नवीJāhnavī (name of Ganga)
जाह्नवी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजाह्नवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; नदी-नाम
इतिthus, as
इति:
वाक्य-सम्बन्ध (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)
अस्याःof her
अस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन; pronoun
ततःthen, thereafter
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/हेतु-सूचक (then/thereupon)
नामname
नाम:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
अभवत्became, came to be
अभवत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
भुविon earth
भुवि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन; ‘on earth’
भगीरथ-अनुगाfollowing Bhagiratha
भगीरथ-अनुगा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootभगीरथ (प्रातिपदिक) + अनुग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (भगीरथम् अनुगच्छती)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having become’
तत्of him/that
तत्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचनार्थे समासपूर्वपदत्वेन (as determiner ‘of him/that’)
पितॄणाम्of the ancestors/fathers
पितॄणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), बहुवचन
अशेषतःentirely, without remainder
अशेषतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परिमाण-क्रियाविशेषण