Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 47
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
तस्मात्प्रसन्नान्नृपतिर्लेमे गङ्गां महात्मनः / उषित्वा सुचिरं तस्यनिसृता जठराद्यतः
Transliteration
tasmātprasannānnṛpatirleme gaṅgāṃ mahātmanaḥ / uṣitvā suciraṃ tasyanisṛtā jaṭharādyataḥ
Translation
इससे प्रसन्न होकर राजा ने उस महात्मा की गङ्गा को स्वीकार किया। वहाँ बहुत समय रहकर वह गङ्गा उसके उदर से बाहर निकली।
Word by Word
तस्मात्therefore, from that (reason)
तस्मात्:
हेतु/अपादान (Cause/Source)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाव-प्रयोगः; अपादानार्थे (ablatival adverb)
प्रसन्नात्from (him) being pleased
प्रसन्नात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/अपादान), एकवचन; ‘being pleased’ (ablative)
नृपतिःthe king
नृपतिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
लेमेenjoyed, took delight
लेमे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलम्/रम् (धातु; √रम् ‘to enjoy’—लिट् रूप ‘लेमे’)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
गङ्गाम्Ganga
गङ्गाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन
उषित्वाhaving stayed
उषित्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having dwelt/stayed’
सुचिरम्for a long time
सुचिरम्:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसुचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial accusative)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन; pronoun
निसृताhaving issued forth, emerged
निसृता:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootनि-√सृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जठरात्from the belly
जठरात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5/अपादान), एकवचन
यतःfrom which, whence
यतः:
सम्बन्ध/अपादान-सूचक (Relational)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक (relative adverb: ‘from which/whence’)