Shloka 49
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
निजांभसास्थिभस्मानि सिषेच सुरनिम्नगा / ततस्तदंभसा सिक्तेष्वस्थिभस्मसु तत्क्षणात्
Transliteration
nijāṃbhasāsthibhasmāni siṣeca suranimnagā / tatastadaṃbhasā sikteṣvasthibhasmasu tatkṣaṇāt
Translation
देव-नदी ने अपने ही जल से उन अस्थि-भस्मों को सींचा। फिर उसके जल से भीगे हुए उन अस्थि-भस्मों पर उसी क्षण (फल प्रकट हुआ)।
Word by Word
निज-अम्भसाwith her own water
निज-अम्भसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + अम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन; तत्पुरुषः (निजम् अम्भः)
अस्थि-भस्मानिbones and ashes
अस्थि-भस्मानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक) + भस्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), बहुवचन; द्वन्द्वः (अस्थीनि च भस्मानि च)
सिषेचsprinkled, poured upon
सिषेच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसिच् (धातु)
Formलिट्/लङ्-रूप (aorist-like narrative perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
सुर-निम्नगाthe divine river (Ganga)
सुर-निम्नगा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + निम्नगा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (सुराणां निम्नगा)
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमसूचक (then)
तत्-अम्भसाwith that water
तत्-अम्भसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य अम्भसा)
सिक्तेषुin (those) sprinkled
सिक्तेषु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसिच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), बहुवचन; ‘in/among (things) sprinkled’
अस्थि-भस्मसुin the bones and ashes
अस्थि-भस्मसु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक) + भस्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), बहुवचन; द्वन्द्वः
तत्-क्षणात्immediately, at that very moment
तत्-क्षणात्:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावः; पञ्चमी-अर्थे अव्ययप्रयोगः (immediately/from that moment)