Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 16

प्रातर्जितं भगमुग्रं हवामहे वयं पुत्रमदितेर्यो विधर्ता। आध्रश्चिद् यं मन्यमानस्तुरश्चिद् राजा चिद् यं भगं भक्षीत्याह

prā́tar jítam bhágam ugráṃ havāmahe vayáṃ putrám áditeḥ yó vidhártā | ā́dhraś cid yáṃ mányamānas turáś cid rājā́ cid yáṃ bhágaṃ bhakṣī́ty ā́ha

At morning we invoke Bhaga, won and mighty—we, Aditi’s son, the Ordainer. Even the needy man, deeming him (his), and even the strong, yea even the king, is said to partake of that Bhaga.

प्रातः हम भग—विजित और उग्र—का आवाहन करते हैं; हम अदिति के पुत्र, विधाता (नियन्ता) का। जिस भग का भाग, उसे अपना मानकर, दरिद्र भी—और बलवान भी—हाँ, राजा भी—भोगता है, ऐसा कहा जाता है।

प्रातर्जितम्won/obtained in the morning
प्रातर्जितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रातर् (अव्यय) + जित (√जि ‘जय’ क्त) → प्रातर्जित- (प्रातः-जित)
भगम्Bhaga (the god of fortune), fortune
भगम्:
Karma
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
उग्रम्fierce, mighty
उग्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
हवामहेwe invoke/call upon
हवामहे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√ह्वा (ह्वे) ‘आह्वान’
वयम्we
वयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
अदितेःof Aditi
अदितेः:
Sambandha (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विधर्ताsupporter, sustainer
विधर्ता:
Kartā
TypeNoun
Rootवि + √धृ ‘धारण’ (धर्तृ-प्रातिपदिक; विधर्तृ)
आध्रःneedy/poor, distressed
आध्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआध्र (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात/अव्यय)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मन्यमानःthinking, considering
मन्यमानः:
Kartā
TypeVerb-participle
Root√मन् ‘मन्यते’ (शानच्)
तुरःstrong, overbearing
तुरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootतुर (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात/अव्यय)
राजाa king
राजा:
Kartā
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात/अव्यय)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भगम्Bhaga, fortune
भगम्:
Karma
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
भक्षीतिeats/consumes, devours
भक्षीति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भज्/√भक्ष् ‘भक्षण’ (भक्षीति इति रूपम्)
आहsaid
आह:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू ‘वचन’ (आह इति परोक्षभूत/परफेक्ट्)

Rishi: Atharvanic tradition (Bhaga-focused prosperity litany)

Devata: Bhaga (Āditya)

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as in RV Bhaga hymnic style; exact scansion depends on recension)

Primary: vira

Secondary: shanta