Mantra 14
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
संकसुको विकसुको निरृथो यश्च निस्वरः । ते ते यक्ष्मं सवेदसो दूराद् दूरमनीनशन्
IAST Transliteration
sáṅkasuko víkasuko nirṛ́tho yáś ca nísvaraḥ | té té yákṣmaṃ savédaso dūrā́d dūrám anīnaśan ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Saṅkasuka, Vikasuka, Nirṛtha, and Nisvara—those, those knowing ones—have chased the yákṣma from afar to far away.
Translation
संकसुक, विकसुक, निरृत्थ और निस्वर—वे, वे ही सर्वज्ञ—यक्ष्मा को दूर से ही बहुत दूर भगा ले गए।
Word by Word
संकसुकःone who is ‘compressed/contracted’ (a kind of harmful being/condition)
संकसुकः:
कर्तृ (ते इति सर्वनामस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसंकसुक (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास) < सं- + कसुक
विकसुकःone who is ‘expanded/spread out’
विकसुकः:
कर्तृ (ते इति सर्वनामस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविकसुक (प्रातिपदिक; समास) < वि- + कसुक
निरृत्थःbringing misfortune/ruin; destructive
निरृत्थः:
कर्तृ (ते इति सर्वनामस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनिरृत्थ (प्रातिपदिक; समास) < निर्- + ऋत्थ/अर्थ
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
निस्वरःsoundless/voiceless; without tone
निस्वरः:
कर्तृ (यः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनिस्वर (प्रातिपदिक; समास) < नि(स्)- + स्वर
तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेthose (indeed)
ते:
कर्तृ (पूर्वपदस्य पुनरुक्ति/समुच्चय-बलार्थम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यक्ष्मम्consumption/disease (yakṣma)
यक्ष्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक)
सवेदसःhaving knowledge/skill; knowing (the remedy/rite)
सवेदसः:
कर्तृ (ते इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसवेदस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास) < स- + वेदस्
दूरात्from afar
दूरात्:
अपादान (वियोग-स्थानम्)
TypeIndeclinable (ablatival form used adverbially)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
दूरम्far away
दूरम्:
अधिकारण/दिशा-परिमाण (गत्यर्थे क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (accusative used adverbially)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
अनीनशन्they drove away/banished
अनीनशन्:
क्रिया (कर्तृ: ते…सवेदसः; कर्म: यक्ष्मम्)
TypeVerb
Rootनी (धातु) with reduplication: अ-नी-नश् (causative/iterative sense in Vedic usage)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Apotropaic powers allied to Agni; yákṣma as the adversary
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From invoking capable allies to triumphant removal and calm assurance.","listener_experience":"Confidence, renewed hope, and firmness against chronic fear.","intensity":6}