Adhyaya 134: Expiations for Ritual and Temporal Offences in Worship, and the Prescribed Purificatory Procedure (Upaspṛśya)

Verse 1

अथ पूजादिसामयिकापराधेषु प्रायश्चित्तानि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ मुक्त्वा तु मम कर्माणि मम कर्मपरायणः ॥ प्रायश्चित्तविधिं देवि यस्तु वाक्यं प्रभाषते ॥

હવે પૂજા તથા સમયસંબંધિત આચરણના અપરાધોના પ્રાયશ્ચિત્તો કહેવાય છે. શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે દેવી, જે મારા કર્મોમાં પરાયણ રહીને પણ મારા વિહિત કર્મો ત્યજી પ્રાયશ્ચિત્તવિધિનું વચન ઉચ્ચારે છે…

Verse 2

मूर्खो भवति सुश्रोणि मम कर्मपरायणः ॥ प्रायश्चित्तविधिं देवि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥

હે સુશ્રોણિ, તે મારા કર્મોમાં પરાયણ હોવા છતાં મૂર્ખ બની જાય છે. હે દેવી, જે પ્રાયશ્ચિત્તવિધિથી તે પાપથી મુક્ત થાય તે કહો.

Verse 3

आकाशशयनं कृत्वा दिनानि दश पञ्च च ॥ मुच्यते किल्बिषात्तत्र देवि चैव न संशयः ॥

આકાશશયન કરીને દસ દિવસ અને વધુ પાંચ દિવસ રહે તો, હે દેવી, તે ત્યાં પાપથી મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 4

इति मौनत्यागप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ भूषितो नीलवस्त्रेण यो हि मामुपपद्यते ॥ वर्षाणां हि शतं पञ्च कृमिर्भूत्वा स तिष्ठति ॥

આ રીતે મૌનત્યાગનું પ્રાયશ્ચિત્ત. શ્રીવરાહ બોલ્યા—જે નિલા વસ્ત્રથી શોભિત થઈને મારી પાસે આવે છે, તે કૃમિ બનીને એકસો પાંચ વર્ષ (અધોગતિમાં) રહે છે.

Verse 5

तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि अपराधविशोधनम् ॥ प्रायश्चित्तं विशालाक्षि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥

તે માટે, હે સુશ્રોણિ, હું અપરાધ-વિશોધન કહું છું. હે વિશાલાક્ષિ, જે પ્રાયશ્ચિત્તથી પાપથી મુક્તિ થાય તે હું જણાવું છું.

Verse 6

व्रतं चान्द्रायणं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ मुच्यते किल्बिषाद्भूमे एवमेतन्न संशयः ॥

વિધિદૃષ્ટ કર્મ અનુસાર ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવાથી, હે ભૂમિ, મનુષ્ય પાપમાંથી મુક્ત થાય છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

Verse 7

अविधानेन संस्पृश्य यो हि मामुपसर्पति ॥ स मूर्खः पापकर्मा च मम विप्रियकारकः ॥

જે વિધિ વિના અશુદ્ધ રીતે સ્પર્શ કરીને મારી પાસે આવે છે, તે મૂર્ખ, પાપકર્મી અને મને અપ્રિય કરનાર છે.

Verse 8

तेन दत्तं वरारोहे गन्धमाल्यसुगन्धितम् ॥ प्रापणं च न गृह्णामि मृष्टं चापि कदाचन ॥

હે વરારોહે, તેના દ્વારા અર્પિત—સુગંધ અને માળાથી સુવાસિત હોય તોય—હું તે અર્પણ સ્વીકારતો નથી; કદી મિષ્ટાન્ન પણ નહીં.

Verse 9

ततो नारायणवचः श्रुत्वा सा संशितव्रता ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामा वसुन्धरा ॥

પછી નારાયણના વચન સાંભળી, વ્રતમાં દૃઢ એવી ધર્મકામિની વસુંધરાએ મધુર વાણી બોલી.

Verse 10

केन कर्मविधानॆन भूत्वा भागवता भुवि ॥ उपस्पृश्योपसर्पन्ति तव कर्मपरायणाः

હે પ્રભુ, ભૂમિ પર ભાગવત (ભક્ત) બની, તમારા કર્મમાં પરાયણ લોકો ઉપસ્પૃશ્ય (આચમન/શુદ્ધિ) કરીને કયા કર્મવિધાનથી તમારી પાસે આવે છે?

Verse 11

एतन्मे संशयं देव परं कौतूहलं हि मे ॥ तव भक्तसुखार्थाय निष्कलं वक्तुमर्हसि

હે દેવ! આ મારો સંશય છે અને આ જ મારી પરમ જિજ્ઞાસા છે. તમારા ભક્તોના સુખાર્થે આને સંપૂર્ણ રીતે, કશી કમી ન રાખીને, કહો.

Verse 12

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं भीरु भाषसे ॥ कथितं मम तत्त्वेन गुह्यमेतत्परं महत्

શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે દેવી, હે ભીરુ! તું મને જે કહ્યું છે તે તત્ત્વપૂર્વક સાંભળ. મેં આ તત્ત્વતઃ કહ્યું છે; આ પરમ, મહાન અને ગુહ્ય ઉપદેશ છે.

Verse 13

विमुच्य सर्वकर्माणि यो हि मामुपसर्पति ॥ तस्य वै शृणु सुश्रोणि उपस्पृश्य च या क्रिया

જે સર્વ કર્મો છોડીને મારી પાસે આવે છે—હે સુશ્રોણિ! એવા વ્યક્તિ માટે ‘ઉપસ્પૃશ્ય’ (શુદ્ધિકર્મ) રૂપે જે ક્રિયા કરવી તે સાંભળ.

Verse 14

भूत्वा पूर्वमुखस्तत्र पादौ प्रक्षाल्य चाम्बुभिः ॥ उपस्पृश्य यथान्यायं तिस्रो वै गृह्य मृत्तिकाः

ત્યાં પૂર્વમુખ થઈ, પાણીથી પગ ધોઈ, નિયમ મુજબ ઉપસ્પૃશ્ય (શુદ્ધિ) કરીને, પછી વિધિ પ્રમાણે માટીના ત્રણ ભાગ ગ્રહણ કરવા.

Verse 15

ततः प्रक्षालितं हस्तं जलेन तदनन्तरम् ॥ सप्तकोशं ततो गृह्य जलेन क्षालयेत् ततः

પછી તરત જ હાથને પાણીથી ધોવો. ત્યારબાદ ‘સપ્તકોશ’ મુજબ ગ્રહણ કરીને, પછી પાણીથી તેને ધોવો.

Verse 16

पादमेकैकशस्तद्वत्पञ्च पञ्च वदेत् ततः ॥ कोशौ संमृज्यतां तत्र यदीच्छेत्तु मम प्रियम्

એ જ રીતે દરેક પગ માટે અલગ-અલગ ‘પાંચ અને પાંચ’ એમ પાઠ કરવો. ત્યાં બંને કોશોને સારી રીતે પુંછીને શુદ્ધ કરવાં—જો કોઈ મને પ્રિય એવો આચાર કરવા ઇચ્છે તો.

Verse 17

त्रीणि कोशान्पिबेत्तत्र सर्वपापविशोधनम् ॥ मुखं कराभ्यां मार्जेत सर्वमिन्द्रियनिग्रहम्

ત્યાં ત્રણ કોશ પીવા—તે સર્વ પાપોનું વિશોધન કરનારું કહેવાયું છે. બંને હાથથી મુખ પુંછવું—તે સર્વ ઇન્દ્રિય-નિગ્રહનું સાધન છે.

Verse 18

प्राणायामं ततः कृत्वा मम चिन्तापरायणः ॥ कर्मणा विधिदृष्टेन कुर्यात्संसारमोक्षणम्

પછી પ્રાણાયામ કરીને, મનને મારા ચિંતનમાં સ્થિર રાખીને, વિધિદૃષ્ટ કર્મ દ્વારા સંસારબંધનમાંથી મુક્તિનું સાધન કરવું.

Verse 19

स्पृशेत्तु निष्कलस्तत्र यो हि यत्र प्रतिष्ठितः ॥ विक्षिपेत्रिणि वाराणि सलिलं प्रवरं त्रयम्

ત્યાં જ્યાં તે સ્થિત હોય, નિષ્કલ (સંપૂર્ણ શુદ્ધ) થઈને વિધાનપૂર્વક સ્પર્શ કરવો. ઉત્તમ જળને ત્રણ ભાગમાં ત્રણ વાર છાંટવું.

Verse 20

एवमुक्तस्य कर्त्तव्यं ममाभिगमनेषु च ॥ उपस्पृश्य तनुं वामे यदीक्षेत प्रियं मम ॥

જેને આ રીતે ઉપદેશ અપાયો હોય, તેણે મને અભિગમન કરતી વેળાએ પણ આ જ કરવું. ઉપસ્પર્શ કરીને, જો તે દેહના ડાબા ભાગે મને પ્રિય એવું લક્ષણ/વસ્તુ જુએ.

Verse 21

एवं च कुर्वतस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ अपराधं न विन्देत एवं देवि न संशयः ॥

જે આ રીતે આચરણ કરે છે અને મારા વિધાનનિર્ધારિત કર્મમાં સમ્યક્ સ્થિત રહે છે, તે અપરાધ પામતો નથી—હે દેવી, તેમાં સંશય નથી।

Verse 22

ततो नारायणवचः श्रुत्वा देवी वसुन्धरा ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सर्वभागवतप्रियम् ॥

પછી નારાયણના વચનો સાંભળી દેવી વસુંધરાએ મધુર વાણી ઉચ્ચારી, જે સર્વ ભાગવત ભક્તોને પ્રિય હતી।

Verse 23

धरण्युवाच ॥ उपस्पृश्य विधानॆन यस्तु कर्माणि चाप्नुयात् ॥ तापनं शोधनं चैव तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥

ધરણી બોલી—જે વિધાનપૂર્વક ઉપસ્પૃશ કરીને કર્મો કરે છે, તેના માટે તાપન અને શોધનના ઉપાયો તમે જણાવવા યોગ્ય છો।

Verse 24

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे भूमे इमं गुह्यमनिन्दिते ॥ यां गतिं च प्रपद्यन्ते मम कर्मबहिष्कृताः ॥

શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે ભૂમિ, હે અનિંદિતે, તત્ત્વપૂર્વક આ મારું ગુહ્ય ઉપદેશ સાંભળ; અને જે મારા કર્મથી બહિષ્કૃત છે તેઓ કઈ ગતિને પામે છે તે પણ।

Verse 25

व्यभिचारं च मे कृत्वा यश्च मामुपसर्पति ॥ दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥

અને જે મારા પ્રત્યે વ્યભિચાર કરીને પણ મારી પાસે આવે છે, તેના માટે દસ હજાર વર્ષો તથા સૈકડો વર્ષો (દુષ્પરિણામ) થાય છે।

Verse 26

कृमिर्भूत्वा यथान्याय्यं तिष्ठते नात्र संशयः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य मूर्खस्य माधवि ॥

કૃમિ બનીને તે યથાન્યાય રીતે રહે છે—એમાં શંકા નથી. હે માધવી, તે મૂર્ખ માટેનું પ્રાયશ્ચિત્ત હું કહું છું.

Verse 27

यच्च कृत्वा महाभागे कृतकृत्यः पुनर्भवेत् ॥ महासान्तपनं कृत्वा तप्तकृच्छ्रं च निष्कलम् ॥

અને જે કરીને, હે મહાભાગે, તે ફરી કૃતકૃત્ય બને—નિષ્કલ રીતે મહાસાંતપન તથા તપ્તકૃચ્છ્રનું આચરણ કરીને.

Verse 28

किल्बिषात्तु प्रमुक्तास्ते गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ यस्तु क्रोधसमाविष्टो मम भक्तिपरायणः ॥

પાપમાંથી મુક્ત થયેલા તેઓ પરમ ગતિને પામે છે. પરંતુ જે ક્રોધથી આવિષ્ટ છે, છતાં મારી ભક્તિમાં પરાયણ છે…

Verse 29

स्पृशेत मम गात्राणि चित्तं कृत्वा चलाचलम् ॥ न चाहं रागमिच्छामि क्रुद्धमेव यशस्विनि ॥

મનને ક્યારેક ચંચળ ક્યારેક સ્થિર કરીને તે મારા અંગોને સ્પર્શ કરે; પરંતુ હે યશસ્વિની, મને રાગ નથી ઇચ્છિત—અહીં તો ક્રોધ જ (અભિપ્રેત) છે.

Verse 30

इच्छामि च सदा दान्तं शुभं भागवतं शुचिम् ॥ पञ्चेन्द्रियसमायुक्तं लाभालाभविवर्जितम् ॥

હું સદા દાંત, શુભ, ભાગવત અને શુચિ એવા ભક્તને ઇચ્છું છું—જે પંચેન્દ્રિયયુક્ત હોવા છતાં લાભ-અલાભની આસક્તિથી રહિત હોય.

Verse 31

अहङ्कारविनिर्मुक्तं कर्मण्यभिरतं मम ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वरानने ॥

અહંકારથી મુક્ત થઈ મારી خاطر કર્મમાં રત રહો. અને વધુ પણ હું કહું છું—હે સુન્દરમુખી, તે સાંભળો.

Verse 32

मां यदा लभते क्रुद्धः शुद्धो भागवतः शुचिः ॥ चिल्ली जातो वर्षशतं श्येनो वर्षशतं पुनः ॥

ક્રોધી મનુષ્ય જ્યારે મને પ્રાપ્ત કરે—ભલે તે શુદ્ધ, ભાગવતભક્ત અને પવિત્ર હોય—તો તે સો વર્ષ ‘ચિલ્લી’ બની જન્મે છે અને ફરી સો વર્ષ શ્યેન (બાજ) બને છે.

Verse 33

भेकस्त्रिशतवर्षाणि यातुधानः पुनर्दश ॥ अपुमान् षट् च वर्षाणि रेतोभक्षस्तु जायते ॥

તે ત્રણસો વર્ષ દેડકો (ભેક) બને છે; પછી દસ વર્ષ યાતુધાન. ત્યારબાદ છ વર્ષ નપુંસક રહી, રેતોભક્ષ (વીર્યભક્ષી) રૂપે જન્મે છે.

Verse 34

अन्धो जायेत सुष्रोणि पञ्च सप्त तथा नव ॥ गृध्रो द्वात्रिंशवर्षाणि चक्रवाको दशैव तु ॥

હે સુશ્રોણિ, તે પાંચ, સાત તથા નવ (વર્ષ) અંધ બની જન્મે છે. પછી બત્રીસ વર્ષ ગૃધ્ર (ગિધ) અને નિશ્ચિત જ દસ વર્ષ ચક્રવાક પક્ષી બને છે.

Verse 35

शैवालभक्षिता चैव ह्याकाशगमनं तथा ॥ ब्राह्मणो जायते भूमे क्रोधस्य च पथे स्थितः ॥

શૈવાલ (કાઈ) ભક્ષણ પણ થાય છે અને આકાશમાં ગમન પણ. પછી ધરતી પર બ્રાહ્મણરૂપે જન્મ થાય છે, છતાં તે ક્રોધના માર્ગમાં જ સ્થિત રહે છે.

Verse 36

आत्मकर्मापराधेन प्राप्तः संसारसागरे ॥ धरण्युवाच ॥ अहो वै परमं गुह्यं यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

પોતાના કર્મના અપરાધથી મનુષ્ય સંસારસાગરમાં પડે છે. ધરણી બોલી—અહો! તમે અગાઉ જે કહ્યું તે ખરેખર પરમ ગુહ્ય રહસ્ય છે.

Verse 37

श्रुत्वा सुदुस्तरं सारं भीतास्मि परिदेविता ॥ नाहमाज्ञापयामि त्वां देवदेव जगत्पते ॥

અત્યંત દુસ્તર એવા આ સારને સાંભળી હું ભયભીત થઈ વિલાપ કરું છું. હે દેવદેવ, હે જગત્પતે! હું તમને આજ્ઞા આપતી નથી.

Verse 38

मम चैव प्रियार्थाय सर्वलोकसुखावहम् ॥ येन मुच्यन्ति संशुद्धा बुधाः कर्मपरायणाः ॥

મારા પ્રિય હેતુ માટે અને સર્વ લોકને સુખ આપનારું—જેના દ્વારા શુદ્ધ, બુદ્ધિમાન અને કર્મપરાયણ જન મુક્ત થાય છે તે કહો.

Verse 39

अल्पसत्त्वा गतभया लोभमोहसमन्विताः ॥ तरन्ति येन दुर्गाणि प्रायश्चित्तं च मे वद ॥

અલ્પ બળવાળા, ભય ત્યજી, લોભ-મોહથી યુક્ત (લોકો) કયા ઉપાયથી દુર્ગમ કષ્ટો પાર કરે છે? અને મને પ્રાયશ્ચિત્ત પણ કહો.

Verse 40

ततः कमलपत्राक्षो वराहः सम्मुखे स्थितः ॥ सनत्कुमारो मे भक्तो पुनर्नारायणोऽब्रवीत् ॥

ત્યાર પછી કમળપત્રાક્ષ વરાહ સામે ઊભા રહ્યા. અને મારા ભક્ત સનત્કુમારે ફરી નારાયણને સંબોધીને કહ્યું.

Verse 41

ततो भूम्या वचः श्रुत्वा ब्रह्मणश्च सुतो मुनिः ॥ सनत्कुमारो योगज्ञः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ત્યારે પૃથ્વીના વચન સાંભળી બ્રહ્માના પુત્ર મુનિ, યોગજ્ઞ સનત્કુમારે વસુંધરા (પૃથ્વી)ને પ્રત્યुत્તર આપ્યો।

Verse 42

धन्या चैव सुभाग्या च यत्त्वया परिपृच्छितम् ॥ वराहरूपी भगवान् सर्वमायाकरण्डकः ॥

તમે જે પૂછ્યું છે તે ધન્ય અને સుభાગ્યપૂર્ણ છે; વરાહરૂપ ધારણ કરનાર ભગવાન સર્વ માયાશક્તિઓના ભંડાર સમાન છે।

Verse 43

किं त्वया भाषितो देवि सर्वयोगाङ्गयोगवित् ॥ देवो नारायणस्तत्र सर्वधर्मविदां वरः ॥

હે દેવી (પૃથ્વી), તમે જે કહ્યું છે તે ત્યાં દેવ નારાયણને લગતું છે—તે યોગના સર્વ અંગોના જ્ઞાતા અને ધર્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ છે।

Verse 44

कुमारवचनं श्रुत्वा तं मही प्रत्यभाषत ॥ शृणु तत्त्वेन मे ब्रह्मन् यन्मया परिपृच्छितम् ॥

કુમારના વચન સાંભળી પૃથ્વીએ તેને કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણ, મેં જે પૂછ્યું છે તે તત્ત્વરૂપે સાંભળો.”

Verse 45

कार्यं क्रियां च योगं च अध्यात्म्यं पार्थिवस्थितम् ॥ एतन्मे पृच्छते ब्रह्मन् देवो नारायणः प्रभुः ॥

“કર્તવ્ય (કાર્ય), ક્રિયા (અનુષ્ઠાન), યોગ અને પાર્થીવ સ્થિતિમાં સ્થિત અધ્યાત્મ—આ વિષયમાં જ, હે બ્રાહ્મણ, હું પ્રભુ દેવ નારાયણને પૂછું છું.”

Verse 46

कृत्वा तेन व्रतं चैव मम कर्मपरायणः ॥ षष्ठे काले तु भुञ्जीत गृहभिक्षामनिन्दिताम् ॥

તે વ્રત કરીને, મારા વિહિત કર્મમાં પરાયણ સાધક છઠ્ઠા કાળે ભોજન કરે અને ઘરોમાંથી પ્રાપ્ત નિંદારહિત ભિક્ષા ગ્રહણ કરે।

Verse 47

अष्टौ भिक्षा यथान्यायं शुद्धभागवतां गृहे ॥ य एतेन विधानॆन ब्रह्मकर्माणि कारयेत् ॥

શુદ્ધ ભાગવત ભક્તોના ઘરમાં નિયમ મુજબ આઠ વાર/આઠ ભાગ ભિક્ષા રહે. જે આ વિધાન પ્રમાણે બ્રહ્મકર્મો (પવિત્ર કર્તવ્યો) કરાવે અથવા કરે—

Verse 48

मुच्यते किल्बिषात्तस्मादेवमाह जनार्दनः ॥ यदीच्छसि परां सिद्धिं विष्णुलोकं जनार्दनात् ॥

તે પાપ/મલિનતામાંથી તે મુક્ત થાય છે—એવું જનાર્દને કહ્યું. જો તું પરમ સિદ્ધિ, એટલે જનાર્દન દ્વારા પ્રાપ્ત થતો વિષ્ણુલોક ઇચ્છે છે—

Verse 49

शीघ्रमाराधयेद्विष्णुं द्विजमुख्यो न संशयः ॥ ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा ब्रह्मणश्च सुतो मुनिः ॥

શ્રેષ્ઠ દ્વિજએ શીઘ્ર વિષ્ણુની આરાધના કરવી જોઈએ—એમાં સંશય નથી. ત્યારબાદ ભૂમિના વચન સાંભળી, બ્રહ્માના પુત્ર મુનિ (આગળ બોલ્યા/કર્યું)—

Verse 50

प्रत्युवाच विशालाक्षीं धर्मकामो वसुन्धराम् ॥ अहो गुह्यं रहस्यं च यत्त्वया देवि भाषितम् ॥

ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતા (મુનિએ) વિશાલાક્ષી દેવી વસુંધરાને પ્રત્યुत્તર આપ્યો: “અહો! હે દેવી, તું જે કહ્યું છે તે ગુહ્ય પણ છે અને રહસ્યમય પણ છે।”

Verse 51

तस्य ये मुखनिष्क्रान्ता धर्मास्तान्वक्तुमर्हसि ॥ धरण्युवाच ॥ ततः स पुण्डरीकाक्षः शङ्खचक्रगदाधरः ॥

તેણાના મુખમાંથી પ્રગટ થયેલા જે ધર્મો છે, તે યોગ્ય રીતે કહો. ધરણી બોલી—પછી તે પુન્ડરીકાક્ષ, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર…

Verse 52

वराहरूपी भगवान् लोकनाथो जनार्दनः । उवाच मधुरं वाक्यं मेघदुन्दुभिनिःस्वनः ॥

વરાહરૂપ ધારણ કરેલા ભગવાન, લોકનાથ જનાર્દને મધુર વચન કહ્યાં; તેમનો નાદ મેઘ અને દુન્દુભિ સમાન ગુંજ્યો।

Verse 53

भक्तकर्मसुखार्थाय गुणवित्तसमन्विताम् ॥ अनेनैव विधानेन आचारेण समन्वितः ॥

ભક્તિકર્મથી ઉત્પન્ન સુખ માટે—સદ્ ગુણો અને યોગ્ય સાધનો સાથે યુક્ત—જે આ જ વિધાન અને આચારથી નિયત છે…

Verse 54

देवि कारयते कर्म मम लोकं स गच्छति ॥ क्रुद्धेन न च कर्त्तव्यं लोभेन त्वरया न च ॥

હે દેવી, જે નિર્ધારિત કર્મ કરાવે છે, તે મારા લોકને પામે છે. પરંતુ તે ક્રોધથી, લોભથી કે ઉતાવળથી કરવું નહીં.

Verse 55

संसारं ते न गच्छन्ति अपराधविवर्जिताः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अकर्मण्येन पुष्पेण यो मामर्चयते भुवि ॥

જે અપરાધથી રહિત છે, તેઓ સંસારને પામતા નથી. શ્રીવરાહ બોલ્યા—જે પૃથ્વી પર અયોગ્ય ઉપાયથી પ્રાપ્ત પુષ્પથી મારી અર્ચના કરે છે…

Verse 56

पातनं तस्य वक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ नाहं तत्प्रतिगृह्णामि न च ते वै मम प्रियाः ॥

હે વસુંધરા, હું તેના પતનનું વર્ણન કરું છું—સાંભળ. હું તે (અર્પણ) સ્વીકારતો નથી, અને તેઓ નિશ્ચયે મને પ્રિય નથી.

Verse 57

मूर्खा भागवता देवि मम विप्रियकारिणः ॥ पतन्ति नरके घोरे रौरवे तदनन्तरम् ॥

હે દેવી, મૂર્ખ ‘ભાગવત’—જે મને અપ્રિય કરે છે—તે પછી રૌરવ નામના ઘોર નરકમાં પડે છે.

Verse 58

अज्ञानस्य च दोषेण दुःखान्यनुभवन्ति च ॥ वानरो दश वर्षाणि मार्जारश्च त्रयोदश ॥

અજ્ઞાનના દોષથી તેઓ દુઃખ ભોગવે છે. (તેઓ) દસ વર્ષ વાંદરા અને તેર વર્ષ બિલાડીરૂપે જન્મે છે.

Verse 59

मूकः पञ्च च वर्षाणि बलीवर्दश्च द्वादश ॥ छागश्चैवाष्टवर्षाणि मासं वै ग्रामकुक्कुटः ॥

(તેઓ) પાંચ વર્ષ મૌન/મૂક, બાર વર્ષ બળદ, આઠ વર્ષ બકરો, અને એક માસ ગ્રામ-કુક્કુટ (કૂકડો) બને છે.

Verse 60

त्रीणि वर्षाणि महिषो भवत्येव न संशयः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे पुष्पं यन्मे न रोचते ॥

ત્રણ વર્ષ સુધી તે મહિષ (ભેંસ) બને છે—એમાં શંકા નથી. હે ભદ્રે, મેં તને કહ્યું: જે પુષ્પાર્પણ મને રોચતું નથી.

Verse 61

अकर्मण्यं विशालाक्षि पुष्पं ये च ददन्ति वै ॥ धरण्युवाच ॥ भगवन्यदि तुष्टोऽसि विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

હે વિશાલાક્ષિ! જે લોકો વિધિવિરુદ્ધ, નિષ્ફળ પુષ્પ અર્પે છે, તેઓ દોષના ભાગી બને છે. ધરણી બોલી—હે ભગવન, જો તમે શુદ્ધ અંતરાત્માથી પ્રસન્ન હો—

Verse 62

येन शुध्यन्ति ते भक्तास्तव कर्मपरायणाः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

જેનાથી તમારા કર્મપરાયણ ભક્તો શુદ્ધ થાય છે. શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે દેવી, તું મને જે પૂછે છે તે તત્ત્વરૂપે મારી પાસેથી સાંભળ.

Verse 63

प्रायश्चित्तं महाभागे येन शुध्यन्ति मानवाः ॥ एकाहारं ततः कृत्वा मासमेकं वरानने ॥

હે મહાભાગે! જે પ્રાયશ્ચિત્તથી મનુષ્યો શુદ્ધ થાય છે તે આ છે—હે વરાનને, ત્યારબાદ એક મહિનો એકાહાર કરવો.

Verse 64

यावकान्नं त्रीण्यहानि वायुभक्षो दिनत्रयम् ॥ य एतेन विधानॆन देवि कर्माणि कारयेत् ॥

ત્રણ દિવસ યાવક અન્ન લેવો અને ત્રણ દિવસ વાયુભક્ષ (ઉપવાસ) રહેવું. હે દેવી, જે આ વિધાન મુજબ કર્મો કરે—

Verse 65

सर्वपापप्रमुक्तश्च मम लोकं स गच्छति ॥

તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 66

धरण्युवाच ॥ यन्मां त्वं भाषसे नाथ आचारस्य व्यतिक्रमम् ॥ उपस्पृश्य समाचारं रहस्यं वक्तुमर्हसि ॥

ધરણી બોલી—હે નાથ! તમે મને આચારના વ્યતિક્રમ વિશે કહો છો, તો યોગ્ય આચરણની ગુપ્ત રીત—અર્થાત્ ઉપસ્પૃશ્ય (શુદ્ધિ માટે સ્પર્શ)—પણ કૃપા કરીને સમજાવશો।

Verse 67

त्रीणि वारान्स्पृशेत्तत्र शिरो ब्रह्मणि संस्थितः ॥ त्रीणि वारान्पुनस्तत्र उभे ते कर्णनासिके ॥

ત્યાં બ્રહ્મસ્મરણમાં સ્થિત રહી માથું ત્રણ વાર સ્પર્શ કરવું; પછી ફરી ત્યાં જ બંને કાન અને નાસિકાને ત્રણ-ત્રણ વાર સ્પર્શ કરવું।

Verse 68

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो मम ये च मते स्थिताः ॥ अनेन विधिना कृत्वा प्रायश्चित्तं यशस्विनि ॥

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય—જે મારા મતમાં સ્થિત છે—તે આ વિધિથી પ્રાયશ્ચિત્ત કરીને, હે યશસ્વિની—

Verse 69

जातं मे विह्वलं चित्तं न स्थिरं जायते क्वचित् ॥ यत्त्वया भाषितं हीदं भक्तानां च दुरासदम् ॥

મારું ચિત્ત વ્યાકુળ થયું છે; તે ક્યાંય સ્થિર થતું નથી. અને તમે જે કહ્યું છે, તે ભક્તો માટે પણ દુર્લભ છે।

Verse 70

ततो मां भाषते ब्रह्मन् विष्णुर्मायाकरण्डकः ॥ क्रुद्धा भागवता ब्रह्मन् येन शुद्ध्यन्ति किल्बिषात् ॥

પછી માયાધારક અદ્ભુત વિષ્ણુએ મને કહ્યું—હે બ્રાહ્મણ! ક્રોધિત ભાગવતો (ભગવદ્ભક્તો) પણ એવા છે કે જેમના દ્વારા પાપમાંથી શુદ્ધિ થાય છે।

Verse 71

मत्पूजनं विधानॆन यदीच्छेत् परमाṃ गतिम् ॥ ये मां देवि यजिष्यन्ति क्रोधं त्यक्त्वा जितेन्द्रियाः ॥

જે વિધાનપૂર્વક મારું પૂજન કરીને પરમ ગતિ ઇચ્છે—હે દેવી, જે ક્રોધ ત્યજી ઇન્દ્રિયો જીતીને મારી આરાધના કરશે, તે આ માર્ગ માટે યોગ્ય છે.

Verse 72

वीरासनविधींश्चैव कारयेत् सप्त सप्त च ॥ चतुर्थं भक्ष्यमेकेन मासेन घृतपायसम् ॥

વીરાસનની વિધિઓ પણ કરાવવી—સાત અને ફરી સાત (વાર/સમૂહ). ચોથા ક્રમે એક માસ સુધી ભક્ષ્ય રૂપે ઘૃત-પાયસ (ઘી-દૂધની ખીર) રાખવી.