Adhyaya 124: Ritual Observances Aligned with the Seasons (Seasonal Devotional Procedure)

Verse 1

अथ ऋतूपस्करम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ फाल्गुनस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥ गृहीत्वा वासन्तिकान् पुष्पान् सुगन्धा ये क्रमागताः ॥

હવે ઋતુ માટેના ઉપસ્કર. શ્રીવરાહે કહ્યું—ફાલ્ગુન માસના શુક્લપક્ષની દ્વાદશીએ, ક્રમસર પ્રાપ્ત થયેલા વસંતના સુગંધિત પુષ્પો એકત્ર કરીને (વિધિ કરવી).

Verse 2

श्वेतं पाण्डुरकं चैव सुगन्धं शोभनं बहु ॥ विधिना मन्त्रयुक्तेन सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥

શ્વેત અને પાંડુર રંગના, સુગંધિત, શોભન અને બહુ પુષ્પો—વિધિ મુજબ મંત્રસહિત, અંતરાત્મા પ્રસન્ન અને શાંત રાખીને (અર્પણ કરવાં).

Verse 3

तत एवं विधिं कृत्वा सर्वं भागवतं शुचिः ॥ यस्तु जानाति कर्माणि सर्वं मन्त्रविनिश्चितः ॥

પછી આ રીતે વિધિ કરીને, શુચિ બની, સમગ્ર ભાગવત વ્રત (અનુષ્ઠાન) પૂર્ણ કરે છે. અને જે કર્મોને જાણે છે—જે બધું મંત્રથી નિશ્ચિત છે—તે જ તેને યોગ્ય રીતે કરી શકે છે.

Verse 4

तदाहरति कर्माणि विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ विधिना मन्त्रपूतेन कुर्याच्छान्तमनोऽमलः ॥

પછી શાસ્ત્રદૃષ્ટ વિધાન મુજબ કર્મો આગળ ધપાવાં. મંત્રથી પવિત્ર થયેલી વિધિ પ્રમાણે, નિર્મળ અને શાંત મનવાળો પુરુષ તે કર્મો કરવો.

Verse 5

सपुष्पितस्येह वसन्तकाले वनस्पतेर्गन्धरसप्रयुक्ताः ॥ पश्यंश्च मां पुष्पितपादपेन्द्रं वसन्तकाले समुपागते च ॥

અહીં વસંતકાળમાં, ફૂલેલા વૃક્ષો વચ્ચે—સુગંધ અને રસથી યુક્ત—વસંત સંપૂર્ણ રીતે આવી પહોંચે ત્યારે, ફૂલેલા વૃક્ષોના અધિપતિ એવા મને જોઈને (વ્રત કરવું).

Verse 6

यश्चैतेन विधानॆन कुर्यान्मासे तु फाल्गुने ॥ न स गच्छति संसारं मम लोकाय गच्छति ॥

ફાલ્ગુન માસમાં જે કોઈ આ વિધાન મુજબ આ વ્રત કરે છે, તે સંસારમાં નથી જતો; તે મારા લોકમાં જાય છે.

Verse 7

यत्तु पृच्छसि सुश्रोणि मासे वैशाख उत्तमे ॥ शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां यत्फलं तच्छृणुष्व मे ॥

હે સુશ્રોણિ! તું જે પૂછે છે—ઉત્તમ વૈશાખ માસમાં, શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ જે ફળ મળે છે, તે મારી પાસેથી સાંભળ.

Verse 8

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ मन्त्रः— नमोऽस्तु देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ॥ नमोऽस्तु ते लोकनाथ प्रवीराय नमोऽस्तु ते ॥

“નમો નારાયણ” કહીને આ મંત્ર ઉચ્ચારવો— “નમોऽસ્તુ દેવદેવેશ શઙ્ખચક્રગદાધર। નમોऽસ્તુ તે લોકનાથ પ્રવીરાય નમોऽસ્તુ તે।”

Verse 9

पुष्पितेषु च शालेशु तथान्येषु द्रुमेषु च ॥ गृहीत्वा शालपुष्पाणि मम कर्मणि संस्थिताः ॥

ફૂલેલા શાલવૃક્ષોમાં તથા અન્ય વૃક્ષોમાંથી શાલપુષ્પો એકત્ર કરીને તેઓ મારા કર્મકાંડમાં સંલગ્ન રહ્યા.

Verse 10

ऋषयः स्तुवन्ति मन्त्रेण वेदोक्तेन च माधवि ॥ गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतनृत्यैः सवादितैः ॥

હે માધવી! ઋષિઓ વેદોક્ત મંત્રોથી સ્તુતિ કરે છે; અને ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓ પણ વાદ્યસહિત ગીત-નૃત્યથી સ્તુતિ કરે છે.

Verse 11

स्तुवन्ति देवलोकाश्च पुराणं पुरुषोत्तमम् ॥ सिद्धाविद्याधरा यक्षाः पिशाचोरगराक्षसाः ॥

દેવલોકના નિવાસીઓ પુરુષોત્તમ વિષયક આ પુરાણની સ્તુતિ કરે છે; સિદ્ધ, વિદ્યાધર, યક્ષ, પિશાચ, નાગ અને રાક્ષસ પણ સ્તુતિ કરે છે.

Verse 12

स्तुवन्ति देवं भूतानां सर्वलोकस्य चेश्वरम् ॥ आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥

તેઓ સર્વ ભૂતોના સ્વામી અને સર્વ લોકોના ઈશ્વર એવા દેવની સ્તુતિ કરે છે—આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, બે અશ્વિની અને મરુદગણો.

Verse 13

स्तुवन्ति देवदेवेशं युगानां सङ्क्षयेऽक्षयम् ॥ ततो वायुश्च विश्वे च अश्विनौ च समन्विताः ॥

તેઓ દેવોના દેવેશ્વરની સ્તુતિ કરે છે, જે યુગોના સંક્ષયમાં પણ અક્ષય છે. ત્યારબાદ વાયુ, વિશ્વેદેવો અને બે અશ્વિની પણ એકત્ર થઈ સ્તુતિ કરે છે.

Verse 14

स्तुवन्ति केशवं देवमादिकालमयं प्रभुम् ॥ ततो ब्रह्मा च सोमश्च शक्रश्चाग्निसमन्वितः ॥ स्तुवन्ति नाथं भूतानां सर्वलोकमहेश्वरम् ॥

તેઓ આદિકાળમય પ્રભુ એવા દિવ્ય કેશવ દેવની સ્તુતિ કરે છે. ત્યારબાદ બ્રહ્મા, સોમ, શક્ર અને અગ્નિસહિત દેવગણ પણ સર્વ લોકોના મહેશ્વર, ભૂતોના નાથની સ્તુતિ કરે છે.

Verse 15

नारदः पर्वतश्चैव असितो देवलस्तथा ॥ पुलहश्च पुलस्त्यश्च भृगुश्चाङ्गिर एव च ॥

નારદ અને પર્વત, તેમજ અસિત અને દેવલ; પુલહ અને પુલસ્ત્ય, ભૃગુ અને અંગિરા પણ (ત્યાં હાજર છે).

Verse 16

एते चान्ये च बहवो मित्रावसुपरावसू ॥ स्तुवन्ति नाथं भूतानां योगिनां योगमुत्तमम् ॥

આ લોકો અને અન્ય અનેક—મિત્રાવસુ અને પરાવસુ—ભૂતોના નાથને તથા યોગીઓમાં સર્વોત્તમ યોગસિદ્ધિસ્વરૂપ પ્રભુને સ્તુતિ કરે છે.

Verse 17

श्रुत्वा तु प्रतिनिर्घोषं देवानां तु महौजसाम् ॥ ततो नारायणो देवः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

મહાતેજસ્વી દેવતાઓના ગુંજતા નાદને સાંભળી, ત્યારબાદ દેવ નારાયણે વસુંધરા (પૃથ્વી)ને પ્રતિઉત્તર આપ્યો.

Verse 18

किमयं श्रूयते शब्दो ब्रह्मघोषेण संयुतः ॥ देवानां च महाभागे महाशब्दोऽत्र श्रूयते ॥

“બ્રહ્મઘોષ સાથે જોડાયેલો આ શબ્દ શું સાંભળાય છે? અને હે મહાભાગે, અહીં દેવતાઓનો મહાશબ્દ સાંભળાય છે.”

Verse 19

देवाः काङ्क्षन्ति ते देव वाराहीं रूपसंस्थितिम् ॥ त्वन्नियोगनियुक्ताश्च तदर्थं लोकभावन ॥

હે દેવ! દેવગણ તમારી વારાહી (વરાહ) રૂપસ્થિતિની ઇચ્છા કરે છે. હે લોકભાવન! તમારા નિયોગથી નિયુક્ત થઈ તે હેતુ માટે તેઓ આવ્યા છે.

Verse 20

ततो नारायणो देवः पृथिवीं प्रत्युवाच ह ॥ अहं जानामि तान्देवि मार्गमाणानुपस्थितान् ॥

ત્યારે દેવ નારાયણે પૃથ્વીને ઉત્તર આપ્યો—“હે દેવી! શોધતા શોધતા નજીક આવી પહોંચેલા તેમને હું જાણું છું.”

Verse 21

दिव्यं वर्षसहस्रं वै धारितासि वसुन्धरे ॥ मया लीलायमानैने एकदंष्ट्राग्रकेण वै ॥

હે વસુંધરે! દિવ્ય એક હજાર વર્ષ સુધી તું મારી દ્વારા—લીલારૂપે—એક જ દંષ્ટ્રાના અગ્રભાગ પર ધારિત રહી છે.

Verse 22

इहागच्छामि भद्रं ते द्रष्टुकामा दिवौकसः ॥ आदित्या वसवो रुद्राः स्कन्देन्द्रौ सपितामहाः ॥

હું અહીં આવું છું—તારું કલ્યાણ થાઓ. આ જોવા ઇચ્છતા સ્વર્ગવાસીઓ પણ આવે છે—આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, સ્કંદ અને ઇન્દ્ર, તેમજ પિતામહ (બ્રહ્મા) સહીત.

Verse 23

एवं तस्य वचः श्रुत्वा माधवस्य वसुन्धरा ॥ शिरस्यञ्जलिमाधाय ततस्तु चरणेऽपतत् ॥

આ રીતે માધવના વચન સાંભળી વસુંધરાએ મસ્તક પર અંજલિ (જોડેલા હાથ) ધારણ કરી; પછી તે તેમના ચરણોમાં પડી ગઈ.

Verse 24

वाराहं पुरुषं देवं विज्ञापयति सा धरा ॥ उद्धृतासि त्वया देव रसातलगता ह्यहम् ॥

તે ધરાએ વરાહરૂપ પરમ પુરુષ દેવને વિનંતી કરી— “હે દેવ! હું રસાતલમાં પડી ગઈ હતી; તમે મને ઉદ્ધરી ઉપર ઉઠાવી।”

Verse 25

शरणं त्वां प्रपन्नाहं त्वद्भक्ता त्वं गतिः प्रभुः ॥ किं कर्म कर्मणा केन किं वा जन्मपरायणम् ॥

“હું તમારી શરણમાં આવી છું, તમારી ભક્ત છું; તમે જ મારી ગતિ અને પ્રભુ-માર્ગદર્શક છો. કયું કર્મ, કયા પ્રકારના કર્મથી કલ્યાણ થાય? અને જીવન-જન્મ પ્રત્યે કઈ દૃષ્ટિ રાખવી?”

Verse 26

कथं वा तुष्यसे देव पूज्यसे केन कर्मणा ॥ तवाऽहं कर्तुमिच्छामि यच्च मुख्यं सुखावहम् ॥

“હે દેવ! તમે કેવી રીતે પ્રસન્ન થાઓ છો? કયા કર્મથી તમારી પૂજા થાય? જે મુખ્ય અને સુખ-કલ્યાણ આપનાર છે, તે જ હું તમારા માટે કરવા ઇચ્છું છું।”

Verse 27

न च मेऽस्ति व्यथा काचित्तव कर्मणि नित्यशः ॥ न ग्लानिर्न जरा काचिन्न जन्ममरणे तथा ॥

“અને તમારા કાર્યમાં મને સદૈવ કોઈ વ્યથા નથી. ન થાક છે, ન જરા; તેમજ જન્મ-મરણની સ્થિતિ પણ નથી।”

Verse 28

कानि कर्माणि कुर्वन्ति ये त्वां पश्यन्ति माधव ।। किमाहाराः किमाचारास्त्वां पश्यन्तीह माधव ॥

“હે માધવ! જે તમને દર્શન કરે છે, તેઓ કયા કયા કર્મ કરે છે? હે માધવ! અહીં તમને દર્શન કરનારાઓનો આહાર શું છે અને તેમનો આચાર કેવો છે?”

Verse 29

ब्राह्मणस्य च किं कर्म क्षत्रियस्य च किं भवेत् ।। वैश्यः किं कुरुते कर्म शूद्रः किं कर्म कारयेत् ॥

બ્રાહ્મણનું કર્તવ્ય શું છે અને ક્ષત્રિયનું શું હોવું જોઈએ? વૈશ્ય કયું કર્મ કરે છે અને શૂદ્રે કયું કર્મ કરવું જોઈએ?

Verse 30

योगो वै प्राप्यते केन तपो वा केन निश्चितम् ।। किं चात्र फलमाप्नोति तव कर्मपरायणः ॥

યોગ કયા ઉપાયથી પ્રાપ્ત થાય છે અને તપ કયા રીતે દૃઢપણે સ્થિર થાય છે? અને આ વિષયમાં તમારા માટે કર્મપરાયણ મનુષ્ય કયું ફળ પામે છે?

Verse 31

किं च दुःखनिवासं वा भोजनं पानकं तथा ।। किं च कर्म प्रयोक्‍तव्यं तव भक्तैश्च माधव ॥

અને ‘દુઃખનું નિવાસસ્થાન’ માનીને શું ટાળવું, તેમજ યોગ્ય ભોજન અને પાન શું છે? હે માધવ, તમારા ભક્તોએ કયા કર્મો કરવાના?

Verse 32

प्रापणं कीदृशं चापि कासु दिक्षु तथा प्रभो ।। कथं योनिं न गच्छेत वियोनिं न च गच्छति ॥

અને હે પ્રભુ, તે ‘પ્રાપ્તિ’ કેવી છે અને કઈ દિશાઓમાં (અથવા કયા પ્રકારમાં) કહેવાય છે? મનુષ્ય કેવી રીતે યોનિમાં ન જાય અને કેવી રીતે અયોગ્ય/વિચિત્ર યોનિમાં ન પડે?

Verse 33

तिर्यग्योनिं न गच्छेत कर्मणा केन केशव ।। तन्ममाचक्ष्व सकलं येन चैव सुखं भवेत् ॥

હે કેશવ, કયા કર્મથી મનુષ્ય તિર્યક્-યોનિ (પશુયોનિ)માં નથી જતો? તે બધું મને કહો, જેના દ્વારા નિશ્ચયે સુખ અને કલ્યાણ થાય.

Verse 34

जरा वा केन गच्छेत जन्म वा केन गच्छति ।। गर्भवासं न गच्छेत कर्मणा केन वाऽच्युत ॥

જરા કયા ઉપાયથી દૂર થાય છે અને જન્મ કયા ઉપાયથી નિવૃત્ત થાય છે? હે અચ્યુત, કયા કર્મથી ગર્ભવાસમાં પ્રવેશ ન થાય?

Verse 35

संसारस्य न गच्छेत केन कर्मप्रभावतः ।। इत्युक्तो भगवांस्तत्र प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

કર્મના પ્રભાવથી કઈ રીતે સંસારમાં પ્રવેશ ન થાય? એમ પૂછાતા ત્યાં ભગવાને વસુંધરાને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 36

शृण्वन्तु मे भागवता ये च मोक्षे व्यवस्थिताः ।। तान्मन्त्रान्कीर्त्तयिष्यामि यैस्तोषं याति नित्यशः ॥

ભગવાનના ભક્તો અને મોક્ષમાં સ્થિત સાધકો મારી વાત સાંભળો. જે મંત્રોથી નિત્ય દૈવી પ્રસન્નતા મળે છે તે મંત્રો હું પ્રગટ કરીશ.

Verse 37

एवं ग्रीष्मे विधिं चैव कुर्यात्सर्वं ममोक्तितः।। इममुच्चारयेन्मन्त्रं सर्वभागवतप्रियम् ॥

આ રીતે ઉનાળામાં પણ મારી આજ્ઞા મુજબ સમગ્ર વિધિ કરવી. સર્વ ભાગવતભક્તોને પ્રિય એવા આ મંત્રનું ઉચ્ચારણ કરવું.

Verse 38

मासेषु सर्वेष्वपि मुख्यभूतो मासो भवान्ग्रीष्म एकः प्रपन्नः ॥ पश्येद्भवन्तं वर्तमानं च ग्रीष्मे तेनैव सर्वं दुःखमेतु प्रशान्तिम् ॥

બધા માસોમાં મુખ્ય તે માસ છે જે ‘ગ્રીષ્મ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે. ગ્રીષ્મકાળમાં તમને વર્તમાન માની દર્શન કરવું; તેનાથી સર્વ દુઃખ શાંત થાઓ.

Verse 39

एवं ग्रीष्मे वरारोहे मम चैवार्चनं कुरु ॥ न जन्ममरणं येन मम लोके गतिर्भवेत् ॥

હે સુન્દર નિતંબવાળી! ગ્રીષ્મ ઋતુમાં પણ મારું પૂજન કર; જેથી પુનર્જન્મ-મરણ ન થાય અને મારા લોકની પ્રાપ્તિ થાય.

Verse 40

यावन्तः पुष्पिताः शालाः पृथिव्यां यावत्सुगन्धकाः ॥ अर्च्चितः स भवेत्सर्वैः कृतो येन ह्ययं विधिः ॥

પૃથ્વી પર જેટલા ફૂલેલા શાલ વૃક્ષો છે અને જેટલા સુગંધિત પુષ્પો છે, એટલો જ સર્વે દ્વારા તે પૂજિત થાય છે, જેણે આ વિધિ કરી છે.

Verse 41

एवं वर्षास्वपि धरे मम कर्म च कारयेत् ॥ निष्कला भवतो बुद्धिः संसारे च न जायते ॥

હે ધરાધારિણી! વર્ષા ઋતુમાં પણ મારું કર્મ/વિધિ કરાવ; તારી બુદ્ધિ નિર્વિકાર થશે અને સંસારાસક્તિ ઊભી નહીં થાય.

Verse 42

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म संसारमोक्षणम् ॥ कदम्बमुकुलाश्चैव सरलार्जुनपादपाः ॥

હું તને સંસારમોચન આપનાર બીજું કર્મ પણ કહું છું—કદંબની કળીઓથી તથા સરલા અને અર્જુન વૃક્ષોથી।

Verse 43

एतेषां सुमनोभिश्च पूजनीयो महादरात् ॥ मम संस्थापनं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

આના પુષ્પોથી મહા આદરપૂર્વક મારી પૂજા કરવી જોઈએ. વિધાનુસાર મારું સ્થાપન કરીને ‘નમો નારાયણાય’ આ મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 44

पश्यन्ति ये ध्यानपरा घनाभं त्वामाश्रिताः पूज्यमानं महिम्ना ॥ निद्रां भवान् भजतां लोकनाथ वर्षास्विमं पश्यतु मेघवर्णम् ॥

જે ધ્યાનપરાયણ છે, મેઘવર્ણ એવા તમારો આશ્રય લઈને, મહિમાથી પૂજાતા તમને દર્શન કરે છે. હે લોકનાથ, નિદ્રા લેતા લોકો વર્ષાકાળમાં તમને મેઘવર્ણ રૂપે દર્શન કરે.

Verse 45

आषाढमासे द्वादश्यां सर्वशान्तिकरं शुभम् ॥ य एतेन विधानॆन मम कर्म तु कारयेत् ॥

આષાઢ માસની દ્વાદશીએ—જે શુભ અને સર્વશાંતિ કરનાર છે—જે કોઈ આ વિધાન મુજબ મારું કર્મ (અનુષ્ઠાન) કરાવે…

Verse 46

तरन्ति येन संसारं नराः कर्मपरायणाः ॥ एतद्गुह्यं महाभागे देवाः केऽपि न जानते ॥

આના દ્વારા કર્મપરાયણ મનુષ્યો સંસારને પાર કરે છે. હે મહાભાગે, આ ગુહ્ય રહસ્ય કેટલાક દેવતાઓને પણ જાણીતું નથી.

Verse 47

मुक्त्वा नारायणं देवं वाराहं रूपमास्थितम् ॥ नादीक्षिताय दातव्यं मूर्खाय पिशुनाय च ॥

બીજું બધું છોડીને, આ ઉપદેશ વરાહરૂપ ધારણ કરનાર દેવ નારાયણ વિષયક છે. દીક્ષા ન લીધેલાને, મૂર્ખને અને પિશુન/દુષ્ટ નિંદકને આ આપવું નહીં.

Verse 48

कुशिष्याय न दातव्यं ये च शास्त्रार्थदूषकाः ॥ न पठेद्गोघ्नमध्ये वै न पठेच्छठमध्यतः ॥

કુશિષ્યને તથા જે શાસ્ત્રાર્થને બગાડે છે તેમને આ આપવું નહીં. ગોહત્યારા વચ્ચે તેનો પાઠ ન કરવો, અને છલિયાઓની વચ્ચે પણ પાઠ ન કરવો.

Verse 49

धनधर्मक्षयस्तेषां पठनादाशु जायते ॥ पठेद्भागवतानां च ये च धर्मेण दीक्षिताः ॥

આવા પાઠથી તેમના ધન અને ધર્મનો શીઘ્ર ક્ષય થાય છે. તેથી ભાગવત ભક્તો તથા ધર્મવિધિથી દીક્ષિત જનના હિતાર્થે પાઠ કરવો જોઈએ.

Verse 50

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वं यत्पृष्टवत्यसि ॥ कार्त्स्न्येन कथितं ह्येतत्किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

હે ભદ્રે, તું પહેલાં જે પૂછ્યું હતું તે મેં તને કહી દીધું. આ બધું સંપૂર્ણ રીતે સમજાવ્યું છે—હવે તું વધુ શું પૂછવા ઈચ્છે છે?

Verse 51

कृत्वा तु मम कर्माणि शुभानि तरुणानि च ॥ पूज्य भागवतान्सर्वान् स्थापयित्वा ततोऽग्रतः ॥

મારા શુભ કર્મો તથા નવા (નિર્દિષ્ટ) કર્મો કરીને, સર્વ ભાગવતોનું પૂજન-સન્માન કરીને, ત્યારબાદ તેમને આગળ (આદરસ્થાને) સ્થાપિત કરવો જોઈએ.

Verse 52

ततः कमलपत्राक्षी सर्वरूपगुणान्विता ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

ત્યારે કમળપત્ર-નેત્રી, સર્વ રૂપ-ગુણોથી યુક્ત વસુંધરાએ વરાહરૂપ ધારણ કરનાર દેવને પ્રત્યुत્તર આપ્યો.

Verse 53

सर्वे सुरासुरा लोकाः सरुद्रेन्द्रपितामहाः ॥ क्वेष्टं निवासं कुर्वन्ति एकैकं च यशोधर ॥

હે યશોધર, રુદ્રો, ઇન્દ્રો અને પિતામહો સહિત દેવ-અસુરોના સર્વ લોક—તેઓ એકેક કરીને ક્યાં નિવાસ સ્થાપે છે?

Verse 54

मन्त्रः— मासेषु सर्वेषु च मुख्यभूतस्त्वं माधवो माधवमास एव ॥ पश्येद्देवं तं तु वसन्तकाले उपागतं गन्धरसप्रयुक्त्या ॥ नित्यं च यज्ञेषु तथेज्यते यो नारायणः सप्तलोकेषु वीरः ॥

મંત્ર— સર્વ માસોમાં તું, માધવ, મુખ્ય છે; વિશેષ કરીને માધવ માસમાં. વસંતકાળે સુગંધ અને રસયુક્ત અર્પણોથી સમીપ આવેલ તે દેવનું દર્શન કરવું જોઈએ. જે સાત લોકોમાં વીરસ્વરૂપ નારાયણ છે, તે યજ્ઞોમાં નિત્ય પૂજાય છે.

Verse 55

स मर्त्यो न प्रणश्येत संसारेऽस्मिन् युगेयुगे ॥ एतत्ते कथितं देवि ऋतूनां कर्म चोत्तमम् ॥

એ મર્ત્ય આ સંસારચક્રમાં યુગે યુગે નાશ પામતો નથી. હે દેવી, ઋતુઓને લગતા કર્તવ્યોનું આ ઉત્તમ વિધાન તને કહેલું છે.