Paingala Upanishad 5 — Verse 5

Sanskrit (Devanagari)

आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्महर्षयः। ततो नारायणः साक्षाद्धृदये सुप्रतिष्ठितः॥५॥

Padapatha (Word Split)

आत्मा । इन्द्रिय । मनः । युक्तम् । भोक्ता । इति । आहुः । महर्षयः । ततः । नारायणः । साक्षात् । हृदये । सुप्रतिष्ठितः ॥

IAST Transliteration

ātmendriya-mano-yuktaṁ bhoktety āhur maharṣayaḥ | tato nārāyaṇaḥ sākṣād hṛdaye supratiṣṭhitaḥ ||5||

Translation

મહર્ષિઓ કહે છે કે આત્મા ઇન્દ્રિયો અને મન સાથે જોડાય ત્યારે ભોક્તા (અનુભોક્તા) કહેવાય છે. ત્યાર પછી નારાયણ સ્વયં હૃદયમાં પ્રત્યક્ષ સુપ્રતિષ્ઠિત છે.

Academic Translation

The great seers say that the Self, conjoined with sense-organs and mind, is the experiencer (enjoyer). Then Nārāyaṇa Himself is directly well-established in the heart.

Verse Context

• Jīva (ātman associated with upādhis) vs. inner Lord (Īśvara/Nārāyaṇa) in the heart; adhyāsa and the seat of realization
• Mahavakya: Supports ‘ayam ātmā brahma’/‘tat tvam asi’ indirectly: the ‘enjoyer’ is the Self under limiting adjuncts; the heart-indwelling Reality points to the non-dual Self when adjuncts are negated.
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)