Adhyaya 95
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં સ્થિત વિશેષ લિંગ ‘મૃત્યુઞ્જયેશ્વર’નું ઉપદેશાત્મક માહાત્મ્ય વર્ણવે છે. દિશા-ચિહ્નો અને ધનુ-પરિમાણથી મંદિરનું સ્થાન બતાવી, માત્ર દર્શન અને સ્પર્શથી પણ તે પાપઘ્ન હોવાનું કહે છે. પૂર્વ યુગમાં આ સ્થાન ‘નંદીશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું; ત્યાં નંદિન નામના ગણે ઘોર તપ કરીને મહાલિંગ સ્થાપ્યું અને નિયમિત પૂજા કરી. મહામૃત્યુઞ્જય મંત્રના સતત જપથી દેવ પ્રસન્ન થઈ તેને ગણેશત્વ, સામીપ્ય અને મુક્તિસદૃશ ફળ આપે છે. પછી લિંગપૂજાનો ક્રમ જણાવે છે—દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને શેરડીના રસથી અભિષેક; કુંકુમલેપન; કપૂર, ઉશીર, કસ્તૂરીરસ, ચંદન અને પુષ્પાર્પણ; ધૂપ અને અગરૂ; શક્તિ મુજબ વસ્ત્રાર્પણ; દીપ સાથે નૈવેદ્ય અને અંતે નમસ્કાર. અંતે વેદવિદ બ્રાહ્મણને સુવર્ણદાનનું વિધાન છે; ફલશ્રુતિમાં જન્મફળ, સર્વપાપક્ષય અને ઇચ્છાપૂર્તિનું પ્રતિપાદન થાય છે।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे लिंगं मृत्युञ्जयेश्वरम् । तस्यैव वह्नि कोणस्थं धनुषां दशके स्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે વરારોહે! ત્યારબાદ ‘મૃત્યુઞ્જયેશ્વર’ નામના લિંગ પાસે જવું જોઈએ. તે એ જ સ્થાનના અગ્નિકોણમાં (આગ્નેય દિશામાં) દસ ધનુ અંતરે સ્થિત છે।
Verse 2
पश्चिमे सागरादित्यात्स्थितं धनुश्चतुष्टये । पापघ्नं सर्वजन्तूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि
સાગરાદિત્યના પશ્ચિમમાં તે ચાર ધનુ અંતરે સ્થિત છે. દર્શનથી અને સ્પર્શથી પણ તે સર્વ જીવોના પાપોનો નાશ કરે છે।
Verse 3
पूर्वे युगे समाख्यातं नाम नन्दीश्वरेति च । यत्र तप्तं तपो घोरं नन्दिनाम्ना गणेन मे
પૂર્વ યુગમાં આ સ્થાન ‘નન્દીશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ હતું. ત્યાં મારા ગણ નન્દિને ઘોર તપ કર્યું હતું.
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं नित्यं पूजापरेण च । तत्र जप्तो महामन्त्रो मृत्युञ्जय इति श्रुतः
મહાલિંગની પ્રતિષ્ઠા કરીને તે નિત્ય ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરતો. ત્યાં જપાતો મહામંત્ર ‘મૃત્યુઞ્જય’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
Verse 5
कोटीनां नियुतं देवि ततस्तुष्टो महेश्वरः । ददौ गणेशतां तस्य मुक्तिं सामीप्यगां तथा
હે દેવી, કોટી-નિયુત પૂર્ણ થતાં મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા. તેમણે તેને શિવગણત્વ અને પ્રભુ-સામીપ્ય આપનારી મુક્તિ પણ આપી.
Verse 6
मृत्युञ्जयेन मन्त्रेण तस्य तुष्टो यतो हरः । तेन मृत्युञ्जयेशेति ख्यातं लिंगं धरातले
મૃત્યુઞ્જય મંત્ર દ્વારા હર (શિવ) તેના પર પ્રસન્ન થયા. તેથી તે લિંગ ધરાતળે ‘મૃત્યુઞ્જયેશ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું.
Verse 7
यस्तं पूजयते भक्त्या पश्येद्वा भावितात्मवान् । नाशयेत्तस्य पापानि सप्तजन्मार्जितान्यपि
જે તેને ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે, અથવા શુદ્ધ ભાવથી દર્શન કરે છે—તેના સાત જન્મોના સંચિત પાપો પણ (પ્રભુ) નાશ કરે છે.
Verse 8
स्नापयेत्पयसा लिंगं दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्
લિંગને દૂધથી સ્નાન કરાવવું; ઘી મિશ્રિત દહીંથી પણ અભિષેક કરવો. પછી મધ અને શેરડીના રસથી સ્નાન કરાવી કુંકુમ (કેસર)નો લેપ કરવો.
Verse 9
कर्पूरोशीर मिश्रेण मृगनाभिरसेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पुष्पैः संपूजयेत्ततः
પછી સુગંધિત ચંદનથી, કપૂર-ઉશીરના મિશ્રણથી, મૃગનાભિ (કસ્તૂરી) રસથી અને પુષ્પોથી લિંગની સમ્યક પૂજા કરવી.
Verse 10
दद्याद्धूपं पुरो देवि ततो देवस्य चागुरुम् । वस्त्रैः संपूज्य विविधैरात्मवित्तानुसारतः
હે દેવી, પહેલાં ધૂપ અર્પણ કરવો; પછી દેવને સુગંધિત અગરુ અર્પણ કરવો. પોતાની ક્ષમતા મુજબ વિવિધ વસ્ત્રોથી પૂજા કરવી.
Verse 11
नैवेद्यं परमान्नं च दत्त्वा दीपसमन्वितम् । अष्टांगं प्रणिपातं च ततः कार्यं च भक्तितः
દીપ સાથે નૈવેદ્ય—વિશેષ કરીને ઉત્તમ અન્ન—અર્પણ કરીને, પછી અષ્ટાંગ પ્રણામ કરવો; ત્યારબાદ બાકી સર્વ આચરણ ભક્તિથી કરવું.
Verse 12
हेमदानं प्रदातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे
વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણને સુવર્ણદાન આપવું જોઈએ.
Verse 13
एवं यात्रा भवेत्तस्य शास्त्रोक्ता नात्र संशयः । एवं कृत्वा नरो देवि लभते जन्मनः फलम्
આ રીતે તેની યાત્રા શાસ્ત્રોક્ત છે—અહીં કોઈ સંશય નથી. હે દેવી, આમ કરીને મનુષ્ય જન્મનું સાચું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 14
इति संक्षेपतः प्रोक्तं मृत्युञ्जयमहोदयम् । पापघ्नं सर्वजंतूनां सर्वकामफलप्रदम्
આ રીતે સંક્ષેપમાં મૃત્યુઞ્જયની મહાન મહિમા કહેવાઈ. તે સર્વ જીવોના પાપોનો નાશ કરનાર અને સર્વ ધર્મસંગત કામનાઓનું ફળ આપનાર છે.
Verse 95
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये मृत्युञ्जयमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એક્યાસી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં, એકાદશરુદ્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘મૃત્યુઞ્જયમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામે પંચાણું અધ્યાય સમાપ્ત થયો.