Adhyaya 92
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર અઘોરેશ્વરનું સંક્ષિપ્ત માહાત્મ્ય અને ઉપાસના-વિધિ જણાવે છે. અઘોરેશ્વરને “છઠ્ઠું લિંગ” કહી, તેના ‘વક્ત્ર’ રૂપે ભૈરવનો સંબંધ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. ત્ર્યંબકેશ્વર નજીક આવેલું આ સ્થાન કલિયુગના દોષ-કલ્મષ દૂર કરનારું અને મહાપુણ્યદાયક તીર્થ તરીકે વર્ણવાયું છે. ભક્તિપૂર્વક સ્નાન અને પૂજાનો ક્રમ જણાવાઈ, ત્યાંની આરાધના મેરુદાન જેવા મહાદાનો સમાન ફળ આપે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. દક્ષિણામૂર્તિ-ભાવથી ત્યાં કરેલું અર્પણ/દાન અક્ષય ફળદાયક બને છે એવી પણ વાત છે. અઘોરેશ્વરના દક્ષિણમાં કરેલું શ્રાદ્ધ પિતૃઓને દીર્ઘકાળ તૃપ્તિ આપે છે; તેની પ્રશંસા ગયા-શ્રાદ્ધ અને અશ્વમેધથી પણ ઊંચી ગણાઈ છે. યાત્રાદાનમાં અલ્પ સ્વર્ણદાન પણ મહાફળદાયક, અને સોમાષ્ટમી નજીક બ્રહ્મકૂર્ચ વ્રત મહાન પ્રાયશ્ચિત્ત કરાવે છે એમ નિર્દેશ છે. અંતે આ માહાત્મ્ય શ્રવણથી પાપનાશ અને કાર્યસિદ્ધિ થાય છે એમ ઉપસંહાર છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अघोरेश्वरमुत्तमम् । षष्ठं लिंगं समाख्यातं तद्वक्त्रं भैरवं स्मृतम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ ઉત્તમ અઘોરેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. તે છઠ્ઠું લિંગ કહેવાય છે અને તેનું દિવ્ય ‘વક્ત્ર’ ભૈરવ તરીકે સ્મરાય છે।
Verse 2
त्र्यंबकेश्वरवायव्ये धनुषां पंचके स्थितम् । सर्वकामप्रदं पुण्यं कलिकल्मषनाशनम्
ત્ર્યંબકેશ્વરના વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) દિશામાં પાંચ ધનુષ જેટલા અંતરે તે સ્થિત છે; તે પુણ્યમય, સર્વકામપ્રદ અને કલિયુગના કલ્મષનો નાશ કરનાર છે।
Verse 3
यस्तं पूजयते भक्त्या स्नानपूजादिभिः क्रमात् । मेरुदानस्य कृत्स्नस्य स लभेन्मनुजः फलम्
જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક સ્નાન, પૂજા વગેરે ક્રમશઃ વિધિઓ કરીને તે લિંગની આરાધના કરે છે, તે મનુષ્ય મેરુદાન નામના મહાદાનનું સંપૂર્ણ ફળ પામે છે।
Verse 4
दक्षिणामूर्तिमास्थाय यत्किंचित्तत्र दीयते । अघोरेश्वरदेवस्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
દક્ષિણામૂર્તિનું શરણ લઈને ત્યાં જે કંઈ દાન અપાય, તે બધું અઘોરેશ્વર દેવને અર્પિત થઈ સંપૂર્ણ અક્ષય બને છે।
Verse 5
यः श्राद्धं कुरुते तत्र अघोरेश्वरदक्षिणे । आकल्पं तृप्तिमायांति पितरस्तस्य तर्पिताः
જે ત્યાં અઘોરેશ્વરના દક્ષિણ ભાગે શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના તર્પિત પિતૃઓ એક કલ્પ સુધી તૃપ્તિ પામે છે।
Verse 6
किं श्राद्धेन गयातीर्थे वाजिमेधेन किं प्रिये । तत्र श्राद्धेन तत्सर्वं फलमभ्यधिकं लभेत्
પ્રિયે! ગયા-તીર્થમાં શ્રાદ્ધનું શું કામ અને અશ્વમેધનું શું? ત્યાં શ્રાદ્ધ કરવાથી તે બધા ફળ, વધુ પ્રમાણમાં પણ, પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 7
त्रुटिमात्र मपि स्वर्णं यात्रायां यः प्रयच्छति । स सर्वं फलमाप्नोति महादानस्य भूरिशः
યાત્રાકાળે જે ત્રુટિમાત્ર પણ સોનું દાન આપે છે, તે મહાદાનનું સર્વ ફળ બહુ પ્રમાણમાં પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 8
ब्रह्मकूर्चं चरेद्यस्तु सोमाष्टम्यां विधानतः । अघोरेश्वरसांनिध्ये अघोरेणाभिमंत्रितम् । षडब्दस्य महत्तेन प्रायश्चित्तं कृतं भवेत्
જે વ્યક્તિ સોમાષ્ટમીના દિવસે વિધાનપૂર્વક બ્રહ્મકૂર્ચ વ્રત આચરે અને અઘોરેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં અઘોર મંત્રથી અભિમંત્રિત થઈ તેને પૂર્ણ કરે, તેની મહિમાથી છ વર્ષનું પ્રાયશ્ચિત્ત સિદ્ધ થાય છે।
Verse 9
इति संक्षेपतः प्रोक्तमघोरेशमहोदयम् । माहात्म्यं सर्वपापघ्नं श्रुतं सर्वार्थसाधकम्
આ રીતે સંક્ષેપમાં અઘોરેશ્વરના મહોદય-વૈભવનું વર્ણન થયું. આ માહાત્મ્ય સર્વ પાપોનો નાશ કરનારું છે; અને તેને શ્રવણ કરવાથી સર્વ પુરુષાર્થોની સિદ્ધિ થાય છે।
Verse 92
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादश रुद्रमाहात्म्येऽघोरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યના અંતર્ગત, એકાદશ રુદ્ર-માહાત્મ્યમાં ‘અઘોરેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો બાણુંમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।