Adhyaya 91

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्र्यंबकेश्वरमव्ययम् । तत्पंचमं समाख्यातं रुद्राणामादिदैवतम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ અવિનાશી ત્ર્યંબકેશ્વર પાસે જવું જોઈએ; તેઓ (ક્રમમાં) પાંચમા અને રુદ્રોમાં આદિદૈવત તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 2

शिखंडीश्वरमाख्यातं पूर्वं त्रेतायुगे प्रिये । तच्चाद्याहं प्रवक्ष्यामि यथा संज्ञायते नरैः

હે પ્રિયે! ત્રેતાયુગમાં આ પહેલાં ‘શિખંડીશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું; હવે લોકો જેમ ઓળખે છે તેમ હું સમજાવીશ.

Verse 3

अस्ति सांबपुरं देवि तत्रस्थं परमेश्वरि । तस्यैवोत्तरदिग्भागे स्थानं कापालिकं स्मृतम्

હે દેવી, પરમેશ્વરી! ત્યાં સાંબપુર નામનું નગર છે. તેના ઉત્તર દિશાભાગમાં ‘કાપાલિક-સ્થાન’ તરીકે પ્રસિદ્ધ સ્થાન સ્મરાય છે.

Verse 4

कपालेश्वरनामा च यत्रेशो लिंगमूर्तिमान् । संस्थितः पापनाशाय दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

ત્યાં ‘કપાલેશ્વર’ નામે લિંગમૂર્તિ ભગવાન સ્થાપિત છે; મનુષ્યોના પાપો માત્ર દર્શનથી જ નહીં, સ્પર્શથી પણ નાશ પામે છે.

Verse 5

तस्मादीशानदिग्भागे धनुषां षोडशांतरे । त्र्यंबकेश्वरनामा च तत्र रुद्रः स्थितः स्वयम्

તે સ્થાનથી ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશામાં, સોળ ધનુષ જેટલા અંતરે, ‘ત્ર્યંબકેશ્વર’ નામે સ્વયં રુદ્ર ત્યાં વિરાજે છે.

Verse 6

सर्वानुग्रहकर्त्ता च सर्वकामफलप्रदः । पुरा यत्रातपद्देवि तपो घोरं सुदुष्करम् । गुरुर्नामा ऋषिवरो देवदानवदुःसहम्

તે સર્વ પર અનુગ્રહ કરનાર અને સર્વ ધર્મસંગત કામનાઓનું ફળ આપનાર છે. હે દેવી, પ્રાચીનકાળે એ જ સ્થાને ‘ગુરુ’ નામના શ્રેષ્ઠ ઋષિએ અત્યંત ઘોર અને અતિદુષ્કર તપ કર્યું, જે દેવો અને દાનવોને પણ અસહ્ય હતું.

Verse 7

कोटीनां त्रितयं येन त्र्यंबको मंत्रनायकः । जप्तो दिव्येन विधिना त्रिकालं पूज्य शंकरम्

તેમણે મંત્રોમાં નાયક એવા ‘ત્ર્યંબક’ મંત્રનો દિવ્ય વિધિથી ત્રણ કરોડ વાર જપ કર્યો અને ત્રિકાળ શંકરની પૂજા કરી.

Verse 8

ततः प्रसाद्य देवेशं दिव्यैश्वर्यमवाप सः । चक्रे नाम स्वयं तस्य त्र्यंबकेश्वरमव्ययम्

પછી દેવોના ઈશ્વરને પ્રસન્ન કરીને તેણે દિવ્ય ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું; અને તે લિંગનું અવિનાશી નામ તેણે પોતે ‘ત્ર્યંબકેશ્વર’ સ્થાપ્યું.

Verse 9

जप्त्वा तु त्र्यंबकं मंत्रं यतः सिद्धिमवाप सः । दिव्याष्टगुणमैश्वर्यं तेनासौ त्र्यंबकेश्वरः

ત્ર્યંબક મંત્રનો જપ કરીને તેણે સિદ્ધિ મેળવી; તેથી તેને અષ્ટગુણયુક્ત દિવ્ય ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત થયું, આથી તે (લિંગ) ‘ત્ર્યંબકેશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 10

सर्वपातक विध्वंसी दर्शनात्स्पर्शनादपि । यस्त्र्यंबकं जपेद्विप्रस्त्र्यंबकेश्वरसंनिधौ । स प्राप्नोति महासिद्धिं प्रत्यक्षं रुद्र एव सः

આ દર્શનથી અને સ્પર્શથી પણ સર્વ પાતકોનો નાશ કરે છે. જે બ્રાહ્મણ ત્ર્યંબકેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં ત્ર્યંબક મંત્રનો જપ કરે છે, તે મહાસિદ્ધિ પામે છે—તે પ્રત્યક્ષ રુદ્ર જ બની જાય છે.

Verse 11

दर्शनादपि तस्याथ पापं याति सहस्रधा । यस्तं पूजयते भक्त्या विधिना भावमास्थितः । वामदेवेन मंत्रेण स मुक्तः पातकैर्भवेत्

તેમના દર્શનથી પણ પાપ સહસ્રધા તૂટી જાય છે. જે યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે, શુદ્ધ ભાવ સાથે, ભક્તિપૂર્વક તેમની પૂજા કરે છે, તે વામદેવ મંત્ર દ્વારા પાતકોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 12

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां तत्र यो जागृयान्निशि । पूजास्तुतिकथाभिश्च स प्राप्नोतीप्सितं फलम्

ચૈત્ર શુક્લ ચતુર્દશીની રાત્રે જે ત્યાં જાગરણ કરે છે—પૂજા, સ્તુતિ અને પવિત્ર કથાઓમાં લીન રહી—તે ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 13

धेनुस्तत्रैव दातव्या सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

જે યાત્રાનું પૂર્ણ ફળ ઇચ્છે છે, તેમણે તે જ પવિત્ર સ્થાને વિધિપૂર્વક ગોદાન કરવું જોઈએ।

Verse 14

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । त्र्यंबकेश्वररुद्रस्य नृणां पुण्यफलप्रदम्

હે દેવી! આ રીતે મેં ત્ર્યંબકેશ્વર રુદ્રનું પાપનાશક માહાત્મ્ય કહ્યું, જે મનુષ્યોને પુણ્યફળ આપે છે।

Verse 91

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनवतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યના અંતર્ગત એકાદશરુદ્રમાહાત્મ્યમાં ‘ત્ર્યંબકેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકાણુંમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો।