Adhyaya 86
આ અધ્યાયમાં પ્રભાસક્ષેત્રના દક્ષિણ વિભાગમાં સ્થિત પ્રસિદ્ધ લિંગ ‘પાંડવેશ્વર’નું માહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે. પાંડવોના અજ્ઞાતવાસ અને વનવાસના સમયમાં તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે તેઓ પ્રભાસ આવે છે. સોમપર્વના દિવસે તટ પર પાંચેય પાંડવો ક્રમે કરીને વિધિપૂર્વક લિંગપ્રતિષ્ઠા કરે છે; માર્કંડેય વગેરે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઋત્વિજ નિમાય છે, વેદમંત્રોચ્ચાર સાથે અભિષેક થાય છે અને ગોદાનાદિ દાન આપવામાં આવે છે. ઋષિઓ પ્રસન્ન થઈ ફલશ્રુતિ કહે છે—જે પાંડવપ્રતિષ્ઠિત પાંડવેશ્વરની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે તે દેવો તથા અન્ય દિવ્ય/અમાનવ વર્ગોમાં પણ પૂજ્ય બને છે; તેનું પુણ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ગણાય છે. સન્નિહિતા કુંડમાં સ્નાન કરીને, ખાસ કરીને માઘ માસ દરમિયાન પાંડવેશ્વર પૂજન કરવાથી મહાફળ મળે છે અને અંતે પુરુષોત્તમ સાથે તાદાત્મ્યનું વર્ણન છે; માત્ર દર્શનથી પણ પાપક્ષય અનેકગણો થાય છે. લિંગને વૈષ્ણવરૂપે પણ જણાવવાથી શૈવ ક્ષેત્રમાં વૈષ્ણવ સમન્વય પ્રગટ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यास्तु दक्षिणे भागे स्थितं लिंगं महाप्रभम् । पांडवेश्वरनामाढ्यं पंचभिः स्थापितं क्रमात्
ઈશ્વરે કહ્યું—તેના દક્ષિણ ભાગમાં મહાપ્રભ લિંગ સ્થિત છે, જે ‘પાંડવેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; તેને પાંચેય (પાંડવો)એ ક્રમશઃ સ્થાપિત કર્યું.
Verse 2
गुप्तचर्यां यदा याताः पांडवा वनवासिनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन प्रभासं क्षेत्रमागताः
જ્યારે વનવાસી પાંડવો ગુપ્તચર્યામાં (અજ્ઞાતવાસમાં) પ્રવેશ્યા, ત્યારે તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે તેઓ પ્રભાસ ક્ષેત્રે આવ્યા.
Verse 3
तस्मिन्काले महादेवि सं प्राप्ते सोमपर्वणि । स्थापयामासुस्ते सर्वे लिंगं संनिहिता तटे
હે મહાદેવી, તે સમયે સોમપર્વનો દિવસ આવી પહોંચતાં, તેઓ સૌએ સાંનિહિત્યાના તટ પર એક લિંગ સ્થાપિત કર્યું.
Verse 4
मार्कण्डप्रमुखान्कृत्वा ऋत्विजो ब्राह्मणोत्तमान् । वेदोक्तैः कारयामासुरभिषेकं वृषान्ददुः
માર્કંડેયપ્રમુખ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ઋત્વિજ બનાવી તેમણે વેદોક્ત વિધિથી અભિષેક કરાવ્યો અને દાનરૂપે વૃષ (બળદ) અર્પણ કર્યા।
Verse 5
ततः प्रसन्ना ऋषयो मार्कंडप्रमुखाः प्रिये । प्रतिष्ठितस्य लिंगस्य पांडवैर्वरवर्णिनि
ત્યારે, હે પ્રિયે, માર્કંડેયપ્રમુખ ઋષિઓ પ્રસન્ન થયા; હે સુવર્ણવર્ણિની, પાંડવો દ્વારા વિધિપૂર્વક પ્રતિષ્ઠિત તે લિંગને જોઈને।
Verse 6
ऋषय ऊचुः । ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं पांडवपूजितम् । ते वै पूज्या भविष्यंति देवदानवरक्षसाम्
ઋષિઓએ કહ્યું—જે પાંડવો દ્વારા પૂજિત આ લિંગની પૂજા કરશે, તે દેવ, દાનવ અને રાક્ષસોમાં પણ નિશ્ચયે પૂજ્ય બનશે।
Verse 7
अश्वमेधफलं तेषां सम्यक्छ्रद्धार्चनेन वै । भविष्यति न संदेहो ह्यस्मद्वाक्यप्रभावतः
તેમની સમ્યક શ્રદ્ધાપૂર્વકની અર્ચનાથી તેમને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળશે; અમારા વચનપ્રભાવથી તેમાં શંકા નથી।
Verse 8
स्नात्वा संनिहिताकुंडे योऽर्चयेत्पांडवेश्वरम् । माघे मासि समग्रे तु स साक्षात्पुरुषोत्तमः
જે સંનિહિતા-કુંડમાં સ્નાન કરીને પાંડવેશ્વરની પૂજા કરે—વિશેષ કરીને સમગ્ર માઘ માસ દરમિયાન—તે સాక్షાત્ પુરુષોત્તમ સમાન ધન્ય બને છે।
Verse 9
दर्शनेनापि तस्यापि पापं याति सहस्रधा । विष्णुरूपो हि स प्रोक्तो नात्र कार्या विचारणा
તેનાં માત્ર દર્શનથી પણ પાપ સહસ્રગણું નાશ પામે છે. કારણ કે તે વિષ્ણુરૂપ છે એમ કહેવાયું છે—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
Verse 86
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संनिहित्यामाहात्म्ये पांडवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीतितमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં, સન્નિહિતીમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘પાંડવેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો છ્યાસી મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।