Adhyaya 84

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि आदिनारायणं हरिम् । तस्याश्च पूर्वदिग्भागे सर्वपातकनाशनम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, આદિનારાયણ હરિ પાસે જવું જોઈએ. અને તેની સંલગ્ન પૂર્વ દિશાભાગમાં સર્વ પાતકનો નાશ કરનાર એક પવિત્ર સ્થાન છે।

Verse 2

पादुकासनसंयुक्तं सर्वदैत्यांतकारिणम् । आदौ कृतयुगे देवि दैत्योऽभून्मेघवाहनः

તે ‘પાદુકાસન’ સાથે સંયુક્ત અને સર્વ દૈત્યોનો અંત કરનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. હે દેવી, કૃતયુગના આરંભે ‘મેઘવાહન’ નામનો એક દૈત્ય ઉત્પન્ન થયો।

Verse 3

महाबलो महाकायो योजनायुतविस्तरः । अजेयः सर्वदेवानां त्रैलोक्यक्षयकारकः । ब्रह्मणा तस्य तुष्टेन वरो दत्तो वरानने

તે મહાબળવાન, મહાકાય અને દસ હજાર યોજન સુધી વિસ્તરેલો હતો; સર્વ દેવતાઓ માટે અજેય અને ત્રિલોકના ક્ષયનું કારણ હતો. હે વરાનને, તેના પર પ્રસન્ન થઈ બ્રહ્માએ તેને વર આપ્યો।

Verse 4

यदा पादुकया विष्णुस्त्वां हनिष्यति संयुगे । तदैव मृत्युर्भविता नान्यथा मरणं तव

‘જ્યારે વિષ્ણુ યુદ્ધમાં પાદુકાથી તને પ્રહાર કરશે, ત્યારે જ તારો મૃત્યુ થશે; અન્ય રીતે તારો મરણ થવાનું નથી.’

Verse 5

इति लब्धवरो दैत्यः संतापयति भूतलम् । युगानां कोटिमेकां तु सदेवासुरमानुषम्

આવો વર મેળવી તે દૈત્યે ભૂતલને સંતપ્ત કર્યું; એક કરોડ યુગો સુધી તેણે દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો—સર્વને પીડિત કર્યા।

Verse 6

संतप्य बहुधा देवि दक्षिणो दधिमागतः । तत्र विध्वंसयामास ऋषीणामाश्रमाणि वै

હે દેવી! અનેક રીતે જીવોને સંતપ્ત કરતો દક્ષિણનો દધિમાન ત્યાં આવ્યો અને તેણે ઋષિઓના આશ્રમોનો વિનાશ શરૂ કર્યો।

Verse 7

ततस्त ऋषयः सर्वे विध्वस्ताश्रममण्डलाः । शरणं चैव संप्राप्ता देवदेवं तु केशवम् । अजेयं तं तु संज्ञात्वा तुष्टुवुर्गरुडध्वजम्

પછી જેમના આશ્રમ-પરિસરો ધ્વસ્ત થયા હતા તે બધા ઋષિઓ દેવોના દેવ કેશવના શરણે ગયા; તેને અજેય જાણીને ગરુડધ્વજ પ્રભુની સ્તુતિ કરી।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । नमः परमकल्याणकल्याणायात्मयोगिने । जनार्द्दनाय देवाय श्रीधराय च वेधसे

ઋષિઓ બોલ્યા—પરમ કલ્યાણમય, સર્વ કલ્યાણોનું કલ્યાણ, આત્મયોગમાં સ્થિત પ્રભુને નમસ્કાર; દેવ જનાર્દન, શ્રીધર અને વિધાતાને પ્રણામ।

Verse 9

नमः कमलकिंजल्कसुवर्णमुकुटाय च । केशवायातिसूक्ष्माय बृहन्मूर्ते नमोनमः

કમળના કિંચલ્ક સમાન સુવર્ણ મુકુટધારીને નમસ્કાર; અતિ સૂક્ષ્મ છતાં વિરાટ મૂર્તિરૂપ કેશવને વારંવાર પ્રણામ।

Verse 10

महात्मने वरेण्याय नमः पंकजनाभये । नमोऽस्तु मायाहरये हरये हरिवेधसे

મહાત્મા, વરેણ્ય, કમળનાભ પ્રભુને નમસ્કાર. માયા હરણ કરનાર હરિને, હરિને, અને વિધાતા-સ્વરૂપ હરિને પુનઃપુનઃ નમોસ્તુ.

Verse 11

हिरण्यगर्भगर्भाय जगतः कारणात्मने । अच्युताय नमो नित्यमनन्ताय नमोनमः

હિરણ્યગર્ભના પણ ગર્ભ-સ્વરૂપ, જગતના કારણાત્મા પ્રભુને નમસ્કાર. અચ્યુતને નિત્ય નમો; અનંતને પુનઃપુનઃ નમો નમઃ.

Verse 12

नमो मायापटच्छन्न जगद्धात्रे महात्मने । संसारसागरोत्तार ज्ञानपोतप्रदायिने । अकुंठमतये धात्रे सर्गस्थित्यंत कर्मणे

માયાના પડદાથી આચ્છાદિત, જગતના ધાતા મહાત્માને નમસ્કાર. સંસારસાગર પાર કરાવતી જ્ઞાન-નૌકા આપનારને નમસ્કાર. અકુંઠ મતિના વિધાતા, જેમનું કર્મ સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-પ્રલય છે—તેમને નમો નમઃ.

Verse 13

यथा हि वासुदेवेति प्रोक्ते नश्यति पातकम् । तथा विलयमभ्येतु दैत्योऽयं मेघवाहनः

જેમ ‘વાસુદેવ’ નામ ઉચ્ચારતાં પાતક નાશ પામે છે, તેમ આ દૈત્ય મેઘવાહન પણ વિનાશને પામે.

Verse 14

यथा विष्णुः स्वभक्तेषु पापमाप्नोति संस्थितम् । तथा विनाशमायातु दैत्योऽयं पापकर्मकृत्

જેમ વિષ્ણુ પોતાના ભક્તોમાં રહેલું પાપ હરી લે છે, તેમ પાપકર્મ કરનાર આ દૈત્ય વિનાશને પામે.

Verse 15

स्मृतमात्रो यथा विष्णुः सर्वं पापं व्यपोहति । तथा प्रणाशमभ्येतु दैत्योऽयं मेघवाहनः

જેમ માત્ર સ્મરણથી વિષ્ણુ સર્વ પાપો દૂર કરે છે, તેમ આ દૈત્ય મેઘવાહન પણ સંપૂર્ણ વિનાશને પામે।

Verse 16

भवंतु भद्राणि समस्तदोषाः प्रयांतु नाशं जगतोऽखिलस्य । अभेद्यभक्त्या परमेश्वरेशे स्मृते जगद्धातरि वासुदेवे

સર્વત્ર મંગળ થાઓ; સમગ્ર જગતના સર્વ દોષો નાશ પામો. કારણ કે અખંડ ભક્તિથી જગદ્ધાતા વાસુદેવ—પરમેશ્વરેશ—નું સ્મરણ થતાં સર્વ અનિષ્ટનો અંત થાય છે।

Verse 17

ये भूतले ये दिवि येऽन्तरिक्षे रसातले प्राणिगणाश्च केचित् । भवन्तु ते सिद्धियुता नरोत्तमाः स्मृते जगद्धातरि वासुदेवे

પૃથ્વી પર, સ્વર્ગમાં, અંતરિક્ષમાં કે રસાતળમાં રહેલા જે કોઈ પ્રાણી હોય—જગદ્ધાતા વાસુદેવનું સ્મરણ થતાં તેઓ સર્વે સિદ્ધિયુક્ત અને શ્રેષ્ઠ બને।

Verse 18

ये प्राणिनः कुत्रचिदत्र संति ब्रह्माण्डमध्ये परतश्च केचित् । तेषां तु सिद्धिः परमास्त्वनिंद्या स्तुते जगद्धातरि वासुदेवे

આ બ્રહ્માંડની અંદર કે તેની બહાર ક્યાંય પણ જે જીવ હોય—જગદ્ધાતા વાસુદેવની સ્તુતિ થતાં તેઓ પરમ, નિર્દોષ સિદ્ધિને પામે।

Verse 19

ईश्वर उवाच । इति स्तुतस्तदा देवि आदिनारायणो हरिः । ज्ञात्वा स भावि कार्यं तत्समारुह्य च पादुकाम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, આ રીતે સ્તુત થયેલા આદિનારાયણ હરિએ આવનાર કાર્ય જાણીને પોતાની પવિત્ર પાદુકા પર આરોહણ કર્યું।

Verse 20

बभूव तेषां प्रत्यक्ष ऋषीणां पापनाशनः । उवाच प्रणतान्सर्वान्किं वा कार्यं हृदि स्थितम्

ત્યારે પાપનાશક પ્રભુ તે ઋષિઓ સમક્ષ પ્રત્યક્ષ થયા. તેમણે સર્વ પ્રણત જનને કહ્યું—“તમારા હૃદયમાં કયું કાર્ય સ્થિત છે?”

Verse 21

कथ्यतां तत्करिष्यामि युष्मत्स्तोत्रेण तर्पितः

“કહો; તમારા સ્તોત્રથી તૃપ્ત થઈ હું તે અવશ્ય કરીશ।”

Verse 22

इत्युक्ता ऋषयः सर्वे कृतांजलिपुटाः स्थिताः । आदिदेवं हरिं प्रोचुः सर्वे नतशिरोधराः

આમ કહ્યા પછી સર્વ ઋષિઓ કરજોડીને ઊભા રહ્યા. નમ્ર શિરે તેઓ સૌ આદિદેવ હરિને બોલ્યા.

Verse 23

ऋषय ऊचुः । जानासि सर्वं त्वं देव न चास्त्यविदितं तव । इमं दैत्यं महादेव संहरस्व महाबलम् । यथेदं सकलं विश्वं निरातंकं भवेत्प्रभो

ઋષિઓ બોલ્યા—“હે દેવ! તમે સર્વ જાણો છો; તમને અજ્ઞાત કંઈ નથી. હે મહાદેવ! આ મહાબલવાન દૈત્યનો સંહાર કરો, જેથી આ સમગ્ર વિશ્વ નિર્ભય બને, હે પ્રભુ।”

Verse 24

इत्युक्तस्तैस्तदा विष्णुर्दैत्यमाहूय संयुगे । ताडयामास तं दैत्यं हृदि पादुकया शुभे

તેમના વચનથી વિષ್ಣુએ ત્યારે યુદ્ધમાં તે દૈત્યને બોલાવ્યો અને શુભ પાદુકાથી તેના વક્ષસ્થળ પર પ્રહાર કર્યો.

Verse 25

स हतः पतितो दैत्यो विगतासुर्महोदधौ । हत्वा दैत्यवरं देवस्तत्र स्थाने स्थितोऽभवत् । पादुकासनसंस्थस्तु तत्राद्यापि वरानने

તે દૈત્ય હણાઈ પ્રાણશક્તિ વિહોણો થઈ મહાસાગરમાં પડી ગયો. દૈત્યવરનો સંહાર કરીને દેવ એ જ સ્થાને પ્રતિષ્ઠિત રહ્યા—હે સુમુખી, આજે પણ ત્યાં પાદુકા-આસન પર વિરાજમાન છે.

Verse 26

यस्तं पूजयते भक्त्या एकादश्यां नरोत्तमः । सोश्ववमेधफलं प्राप्य मोदते दिवि देववत्

એકાદશીએ ભક્તિપૂર્વક જે ઉત્તમ પુરુષ તેમનું પૂજન કરે છે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવી સ્વર્ગમાં દેવતુલ્ય આનંદ કરે છે.

Verse 27

गोलक्षं ब्राह्मणे दत्त्वा यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । तदादिदेवे गोविन्दे दृष्टे भक्त्या फलं लभेत्

બ્રાહ્મણને એક લાખ ગાયો દાન આપવાથી જે ફળ મળે, તે જ ફળ આદિદેવ ગોવિંદના ભક્તિપૂર્વક દર્શનથી પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 28

कलौ कृतयुगं तेषां क्लेशस्तेषां सुखाधिकः । आदिनारायणो देवो येषां हृदयसंस्थितः

જેનાં હૃદયમાં દેવ આદિનારાયણ નિવાસ કરે છે, તેમના માટે કલિયુગ પણ કૃતયુગ બની જાય છે; ક્લેશ ઘટે અને સુખ વધે છે.

Verse 29

एकादश्यां रविदिने स्नात्वा संनिहिता जले । आदिनारायणं पूज्य मुच्यते भवबन्धनात्

રવિવારે આવતી એકાદશીએ, દિવ્ય સન્નિધિ ધરાવતા જળમાં સ્નાન કરીને અને આદિનારાયણનું પૂજન કરતાં મનુષ્ય ભવબંધનથી મુક્ત થાય છે.

Verse 30

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं विष्णुदैवतम् । श्रुतं पापहरं नृणां दारिद्यौघविनाशनम्

હે દેવી, વિષ્ણુદૈવત આ મહાત્મ્ય તને કહેલું છે. તેનું શ્રવણ મનુષ્યોના પાપ હરેછે અને દરિદ્રતાના પ્રવાહનો નાશ કરે છે.

Verse 84

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य आदिनारायणमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीतितमोध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિ-સાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યના પ્રથમ ભાગમાં ‘આદિનારાયણમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ચોર્યાસીમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.