Adhyaya 83

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य पूर्वेण संस्थिताम् । योगेश्वरीं महादेवीं योगसिद्धिफलप्रदाम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યાર પછી તે સ્થાનના પૂર્વમાં સ્થિત યોગેશ્વરી મહાદેવી પાસે જવું જોઈએ; તે યોગસિદ્ધિના ફળ આપે છે.

Verse 2

तदुत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु श्रद्धासमन्विता । पुरा दानवशार्दूलो महिषाख्यो महाबलः

હવે હું તેની ઉત્પત્તિ કહું છું; શ્રદ્ધાસહિત સાંભળો. પ્રાચીનકાળે દાનવોમાં વ્યાઘ્ર સમાન મહાબળવાન ‘મહિષાખ્ય’ નામનો દાનવ હતો.

Verse 3

बभूव प्रवरो देवि सर्वदेवभयंकरः । कामरूपी स लोकांस्त्रीन्वशीकृत्वाऽभवत्सुखी

હે દેવી, તે સર્વોત્તમ બન્યો અને સર્વ દેવોને ભયંકર લાગ્યો. ઇચ્છારૂપી બની તેણે ત્રિલોકને વશમાં કરીને સુખથી નિવાસ કર્યો.

Verse 4

कस्मिंश्चिदथ काले तु ब्रह्मणा लोककारिणा । सृष्टा मनोहरा कन्या रूपेणाप्रतिमा दिवि

પછી એક સમયે લોકકાર્યકર્તા બ્રહ્માએ સ્વર્ગમાં રૂપે અપ્રતિમ એવી મનોહર કન્યાની સૃષ્ટિ કરી.

Verse 5

अतपत्सा तपो घोरं कन्या रूपवती सती । नारदेन ततो दृष्टा सा कदाचिद्वरानने

તે રૂપવતી સતી કન્યાએ ઘોર તપ કર્યું. હે વરાનને, પછી ક્યારેક નારદે તેને જોયી.

Verse 6

ततः स सहसा देवि विस्मयं परमं गतः । अहो रूपमहो धैर्यमहो कान्तिरहो वयः

ત્યારે તે, હે દેવી, સહસા પરમ વિસ્મયમાં પડી ગયો— “અહો, કેવું રૂપ! અહો, કેવું ધૈર્ય! અહો, કેવી કાંતિ! અહો, કેવું યૌવન!”

Verse 7

इत्येवं चिन्तयंस्तत्र नारीं वचनमब्रवीत् । कुरुष्वात्मप्रदानं मे न मे दारपरिग्रहः । तवाहं दर्शनाद्देवि कामवाणेन पीडितः

આ રીતે વિચારીને તેણે તે કન્યાને કહ્યું— “મને આત્મપ્રદાન કર; મને પત્ની-ગ્રહણની ઔપચારિકતા નથી જોઈએ. હે દેવીસદૃશી, તારા દર્શનમાત્રથી હું કામદેવના બાણથી પીડિત છું.”

Verse 8

साऽब्रवीन्न हि मे कार्यं कामधर्मेण सत्तम । कौमारं व्रतमासाद्य साधयिष्ये यथेप्सितम्

તેણી બોલી— “હે સત્તમ, મને કામધર્મના માર્ગથી કોઈ કામ નથી. કૌમાર્યવ્રત ધારણ કરીને હું મારું ઇષ્ટ સિદ્ધ કરીશ.”

Verse 9

न च मन्युस्त्वया कार्यो ह्यस्मिन्नर्थे कथंचन । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्नारदः प्रिये

“અને આ વિષયમાં તારે કોઈ રીતે પણ ક્રોધ કરવો નહીં.” તેના તે વચન સાંભળી, હે પ્રિયે, તે મુનિ નારદ…

Verse 10

समुद्रान्तेऽगमद्दिव्यां पुरीं महिषपालिताम् । अर्चितो हि मुनिस्तेन महिषेण महात्मना

સમુદ્રકાંઠે તે મહિષ દ્વારા પાલિત દિવ્ય નગરીમાં ગયો. તે મહાત્મા મહિષે તે મુનિનો યથોચિત સન્માન કર્યો.

Verse 11

पृष्ट्वा ह्यनामयं देवि दत्त्वा चार्घ्यमनुत्तमम् । सोऽब्रवीत्प्राञ्जलिर्भूत्वा किमागमनकारणम् । ब्रूहि यत्ते व्यवसितं सर्वं कर्त्तास्मि नारद

હે દેવી! તેમનું કુશળ પૂછ્યા પછી અને અનુત્તમ અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને તે હાથ જોડીને બોલ્યો— “તમારા આગમનનું કારણ શું છે? તમે જે નક્કી કર્યું છે તે કહો; હે નારદ, હું બધું કરીશ।”

Verse 12

अथोवाच मुनिस्तत्र महिषं दानवेश्वरम् । कन्यारत्नं समुत्पन्नं जंबूद्वीपे महासुर

પછી ત્યાં મુનિએ દાનવેશ્વર મહિષને કહ્યું— “હે મહાસુર! જંબૂદ્વીપમાં રત્નસમાન કન્યા ઉત્પન્ન થઈ છે।”

Verse 13

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले न दृष्टं न च मे श्रुतम् । तादृग्रूपमहं येन कामबाणवशीकृतः

સ્વર્ગમાં, મર્ત્યમાં અને પાતાળમાં— એવો રૂપ મેં ન જોયો, ન સાંભળ્યો; એ જ રૂપે મને કામદેવના બાણના વશમાં કરી દીધો છે।

Verse 14

स श्रुत्वा वचनं तस्य कामस्योत्पादनं परम् । जगाम यत्र सा साध्वी क्षेत्रे प्राभासिके स्थिता

તેના વચન સાંભળી અને પ્રચંડ કામનાથી ઉદ્દીપ્ત થઈ, પ્રભાસ ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરતી તે સાધ્વી જ્યાં હતી ત્યાં તે ગયો।

Verse 15

तामेव प्रार्थयामास बलेन महता वृतः । भार्या भव त्वं मे भीरु भुंक्ष्व भोगान्मनोरमान् । एतत्तपो महाभागे विरुद्धं यौवनस्य ते

મહાન બળથી ઘેરાયેલો તે માત્ર તેણીને જ પ્રાર્થના કરવા લાગ્યો— “હે ભીરુ! તું મારી પત્ની બન; મારી સાથે મનોહર ભોગો ભોગવ. હે મહાભાગે! આ તપ તારા યૌવનને વિરુદ્ધ છે।”

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा जहास वरवर्णिनी । तस्या हसंत्या देवेशि शतशोऽथ सहस्रशः

તેના વચન સાંભળી તે અતિસુંદર કન્યા હસી પડી. હે દેવેશિ! તેના હાસ્યનો નાદ સૈકડો, નહીં તો હજારો ગણી પ્રતિધ્વનિત થયો।

Verse 17

निश्वासात्सहसा नार्यः शस्त्रहस्ता भयानकाः । ताभिर्विध्वंसितं सैन्यं महिषस्य दुरात्मनः

તેના નિશ્વાસમાંથી જ ક્ષણમાં શસ્ત્રહસ્ત ભયંકર યોધા-સ્ત્રીઓ પ્રગટ થઈ; અને તેમણે દુરાત્મા મહિષનું સૈન્ય સંપૂર્ણ રીતે ધ્વસ્ત કરી નાખ્યું।

Verse 18

तस्मिन्निपात्यमाने तु सैन्ये दानवसत्तमः । क्रोधं कृत्वा ततः शीघ्रं तामेवाभिमुखो ययौ

જ્યારે તે સૈન્ય પતન પામતું હતું, ત્યારે દાનવશ્રેષ્ઠ (મહિષ) ક્રોધે ભરાઈ તત્કાળ તેની જ સામે ઝડપથી આગળ વધ્યો।

Verse 19

विधुन्वन्स हि ते तीक्ष्णशृंगेऽभीक्ष्णं भयानके । तया सार्धं च सुमहत्कृत्वा युद्धं महासुरः

તે મહાસુર પોતાના તીક્ષ્ણ અને ભયંકર શિંગોને વારંવાર હલાવતો, તેની સાથે અતિ મહાન યુદ્ધ કરવા લાગ્યો।

Verse 20

शृंगाभ्यां जगृहे देवीं सा तस्योपरि संस्थिता । पद्भ्यामाक्रम्य शूलेन निहतो दैत्यपुंगवः

તેને શિંગોથી દેવીને પકડી; પરંતુ દેવી તેના ઉપર સ્થિત થઈ. પગથી દબાવી, શૂલ વડે તે દૈત્યપુંગવનો વધ કર્યો।

Verse 21

छिन्ने शिरसि खङ्गेन तद्रूपो निःसृतः पुमान् । रौद्रोऽपि स गतः स्वर्गं दैत्यो देव्यस्त्रपातितः

ખડ્ગથી શિરચ્છેદ થતાં તે દેહમાંથી તે જ રૂપનો એક પુરુષ પ્રગટ થયો. દેવીના અસ્ત્રથી પાતિત થયેલો તે રૌદ્ર દૈત્ય પણ સ્વર્ગે ગયો.

Verse 22

ततो देवगणाः सर्वे महिषं वीक्ष्य निर्जितम् । महेंद्राद्याः स्तुतिं चक्रुर्देव्यास्तुष्टेन चेतसा

પછી સર્વ દેવગણ મહિષને પરાજિત થયેલો જોઈ, મહેન્દ્ર આદિ દેવોએ આનંદિત ચિત્તે દેવીની સ્તુતિ કરી.

Verse 23

देवा ऊचुः । नमो देवि महाभागे गम्भीरे भीमदर्शने । नयस्थिते सुसिद्धांते त्रिनेत्रे विश्वतोमुखि

દેવોએ કહ્યું—હે દેવી! મહાભાગે, ગંભીરે, ભીમદર્શને, તને નમસ્કાર. ન્યાયમાં સ્થિત, સિદ્ધાંતમાં પરિપૂર્ણ, ત્રિનેત્રે, સર્વતોમુખી—તને પ્રણામ.

Verse 24

विद्याविद्ये जये जाप्ये महिषासुरमर्दिनि । सर्वगे सर्वविद्येशे देवि विश्वस्वरूपिणि

હે દેવી! તું વિદ્યાઅવિદ્યા, જય અને જપ્ય મંત્રસ્વરૂપા છે; મહિષાસુરમર્દિની, સર્વવ્યાપિની, સર્વવિદ્યાની અધિષ્ઠાત્રી, વિશ્વસ્વરૂપિણી—તને પ્રણામ.

Verse 25

वीतशोके ध्रुवे देवि पद्मपत्रायतेक्षणे । शुद्धसत्त्वे व्रतस्थे च चण्डरूपे विभावरि

હે દેવી! તું શોકરહિત, ધ્રુવા, કમળપત્ર સમાન નેત્રવાળી છે; શુદ્ધસત્ત્વા, વ્રતમાં સ્થિત, ચંડરૂપા—હે વિભાવરી, તને નમસ્કાર.

Verse 26

ऋद्धिसिद्धिप्रदे देवि कालनृत्ये धृतिप्रिये । शांकरि ब्राह्मणि ब्राह्मि सर्वदेवनमस्कृते

હે દેવી! ઋદ્ધિ-સિદ્ધિ આપનારી, કાળનૃત્યસ્વરૂપા, ધૃતિની પ્રિયા; શાંકરી, બ્રાહ્મણી, બ્રાહ્મી—સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત!

Verse 27

घंटाहस्ते शूल हस्ते महामहिषमर्दिनि । उग्ररूपे विरूपाक्षि महामायेऽमृते शिवे

હે દેવી! એક હાથમાં ઘંટા અને બીજા હાથમાં શૂલ ધારણ કરનારી; મહામહિષાસુરમર્દિની; ઉગ્રરૂપા, વિશાલનેત્રા; મહામાયા, અમૃતા, કલ્યાણી શિવા!

Verse 28

सर्वगे सर्वदे देवि सर्वसत्त्वमयोद्भवे । विद्यापुराणशल्यानां जननि भूतधारिणि

હે દેવી! સર્વત્ર ગમન કરનારી, સર્વદાત્રી; સર્વ સત્ત્વના સારરૂપે ઉદ્ભવેલી; વિદ્યા અને પુરાણ-શાસ્ત્રોની જનની; સર્વ ભૂતોને ધારણ-પોષણ કરનારી!

Verse 29

सर्वदेवरहस्यानां सर्वसत्त्ववतां शुभे । त्वमेव शरणं देवि विद्याऽविद्ये श्रियेऽश्रिये

હે શુભે! સર્વ દેવ-રહસ્યોનું અને સર્વ સત્ત્વોનું અંતઃસાર તું જ છે. હે દેવી! વિદ્યા-અવિદ્યા, શ્રી-અશ્રી—બધા રૂપોમાં તું જ એકમાત્ર શરણ છે.

Verse 30

एवं स्तुता सुरैर्देवि प्रणम्य ऋषिभिस्तथा । उवाच हसती वाक्यं वृणुध्वं वरमुत्तमम्

આ રીતે દેવતાઓ દ્વારા સ્તુત અને ઋષિઓ દ્વારા પ્રણમિત થઈ, દેવી હસતાં હસતાં બોલ્યાં—“ઉત્તમ વર પસંદ કરો.”

Verse 31

देवा ऊचुः । स्तवेनानेन ये देवि स्तुवन्त्यत्र नरोत्तमाः । ते संतु कामैः संपूर्णा वरवर्षा निरंतरम्

દેવોએ કહ્યું—હે દેવી, અહીં આ સ્તવથી જે શ્રેષ્ઠ નર તારી સ્તુતિ કરે છે તેઓ સર્વ કામનાઓથી પરિપૂર્ણ થાઓ; તેમના પર ઉત્તમ વરદાનોની અવિરત વર્ષા થતી રહે।

Verse 32

अस्मिन्क्षेत्रे त्वया वासो नित्यं कार्यः शुचिस्मिते

હે શુચિસ્મિતે, આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં તારો નિત્ય નિવાસ થવો જોઈએ।

Verse 33

एवमस्त्विति सा देवी देवानुक्त्वा वरानने । विसृज्य ऋषिसंघांश्च तत्रैव निरताऽभवत्

હે વરાનને, દેવી દેવોને “એવમસ્તુ” કહી, ઋષિસંઘોને વિદાય આપી, ત્યાં જ નિરત બની રહી।

Verse 34

आश्वयुक्छुक्लपक्षस्य नवम्यां यो वरानने । उपवासपरो भूत्वा तां प्रपश्यति भक्तितः । तस्य पापं क्षयं याति तमः सूर्योदये यथा

હે વરાનને, આશ્વયુજ શુક્લપક્ષની નવમીએ જે ઉપવાસપરાયણ બની ભક્તિથી દેવીનું દર્શન કરે છે, તેનું પાપ સૂર્યોદયે અંધકાર જેમ નાશ પામે તેમ ક્ષય પામે છે।

Verse 35

य एतत्पठति स्तोत्रं प्रातरुत्थाय मानवः । न भीः संपद्यते तस्य यावज्जीवं नरस्य वै

જે મનુષ્ય પ્રાતઃ ઊઠીને આ સ્તોત્રનું પાઠ કરે છે, તેને જીવનભર ભય પ્રાપ્ત થતો નથી।

Verse 36

आश्वयुक्छुक्लपक्षे या अष्टमी मूलसंयुता । सा महानामिका प्राणा येषां तस्यां गताः शुभे

આશ્વયુજ શુક્લપક્ષની જે અષ્ટમી મૂલા નક્ષત્રથી યુક્ત હોય, તે ‘મહાનામિકા’ કહેવાય છે. તે શુભ દિવસે જેમના પ્રાણ વિદાય લે, તેઓ ધન્ય છે.

Verse 37

तेषां स्वर्गे ध्रुवं वासो वीरास्तेऽप्सरसां प्रियाः

તેમનો સ્વર્ગમાં નિવાસ નિશ્ચિત છે; તે વીરો અપ્સરાઓના પ્રિય બને છે.

Verse 38

मन्वन्तरेषु सर्वेषु कल्पादिषु सुरेश्वरि । एष एव क्रमः प्रोक्तो विशेषं शृणु सांप्रतम्

હે સુરેશ્વરી! સર્વ મન્વંતરો અને કલ્પાદિ ચક્રોમાં આ જ ક્રમ કહ્યો છે. હવે વર્તમાનનું વિશેષ સાંભળો.

Verse 39

आश्वयुक्छुक्लपक्षे या पंचमी पापनाशिनी । तस्यां संपूजयेद्रात्रौ खड्गमंत्रैर्विभूषितम्

આશ્વયુજ શુક્લપક્ષની પાપનાશિની પંચમીએ રાત્રે ખડ્ગમંત્રોથી અભિમંત્રિત અને અલંકૃત તલવારની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 40

मंडपं कारयेत्तत्र नवसप्तकरं तथा । प्रागुदक्प्रवणे देशे पताकाभिरलंकृतम् । योगेश्वर्याः संनिधाने विधिना कारयेद्द्विजः

ત્યાં દ્વિજએ નિર્ધારિત માપનું (નવ-સપ્ત-કર) મંડપ બનાવડાવવું જોઈએ; પૂર્વ અને ઉત્તર તરફ ઢાળવાળા સ્થળે, ધ્વજપતાકાઓથી અલંકૃત, અને યોગેશ્વરીના સાન્નિધ્યમાં વિધિપૂર્વક બનાવવું.

Verse 41

आग्नेय्यां कारयेत्कुण्डं हस्तमात्रं सुशोभनम् । मेखलात्रयसंयुक्तं योन्याऽश्वत्थदलाभया

આગ્નેય દિશામાં હસ્તમાત્ર પ્રમાણનું સુશોભન કુંડ બનાવડાવવું. તે ત્રિમેખલાસંયુક્ત, યોનિરૂપ આધારવાળું અને અશ્વત્થપત્રોથી શોભિત હોય.

Verse 42

शास्त्रोक्तं मन्त्रसंयुक्तं होतव्यं पायसं ततः । ततः खड्गं तु संस्नाप्य पंचामृतरसेन वै । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्मंत्रपूर्वं द्विजोत्तमैः

પછી શાસ્ત્રોક્ત રીત પ્રમાણે મંત્રસંયુક્ત પાયસનું હોમ કરવું. ત્યારબાદ પંચામૃતરસથી ખડ્ગને સ્નાન કરાવી, મંત્રપૂર્વક શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ વિવિધ પુષ્પોથી તેની પૂજા કરવી.

Verse 43

अभीर्विशसनं खड्गः प्राणिभूतो दुरासदः । अगम्यो विजयश्चैव धर्माधारस्तथैव च । इत्यष्टौ तव नामानि स्वयमुक्तानि वेधसा

‘અભીર’, ‘વિશસન’, ‘ખડ્ગ’, ‘પ્રાણિભૂત’, ‘દુરાસદ’, ‘અગમ્ય’, ‘વિજય’ અને ‘ધર્માધાર’—આ તારા આઠ નામો છે; સૃષ્ટિકર્તા વેધસે સ્વયં ઉચ્ચાર્યા છે.

Verse 44

नक्षत्रं कृत्तिका तुभ्यं गुरुर्देवो महेश्वरः । हिरण्यं च शरीरं ते धाता देवो जनार्दनः । पिता पितामहो देव स्वेन पालय सर्वदा

તું કૃત્તિકા નક્ષત્રનો છે; તારો દેવગુરુ મહેશ્વર છે. તારું શરીર સુવર્ણમય છે; તારો ધાતા-પાલક દેવ જનાર્દન છે. હે દેવ, પિતા અને પિતામહ સમ, પોતાની શક્તિથી સદા રક્ષા કર.

Verse 45

इति खड्गमन्त्रः । एवं संपूज्य विधिना तं खङ्गं ब्राह्मणोत्तमैः । भ्रामयेन्नगरे रात्रौ नान्दीघोषपुरःसरम्

આ ખડ્ગમંત્ર છે. આ રીતે વિધિપૂર્વક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ તે ખડ્ગની સમ્યક પૂજા કરીને, રાત્રે મંગલઘોષ આગળ રાખી તેને નગરમાં પરિભ્રમણ કરાવવું.

Verse 46

सर्वसैन्येन संयुक्तस्तत्र ब्राह्मणपुंगवैः । एवं कृत्वा विधानं तु पुनर्योगेश्वरीं नयेत् । उच्चार्य मन्त्रमेवं वै खङ्गं तस्यै समर्पयेत्

સમગ્ર સેનાસહિત તથા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો સાથે, આ રીતે વિધાન પૂર્ણ કરીને પછી ફરી યોગેશ્વરી દેવી પાસે જવું. આ પ્રમાણે મંત્ર ઉચ્ચારીને તેણીને ખડ્ગ અર્પણ કરવો.

Verse 47

अञ्जनेन समालेख्य चन्दनेन विलेपितम् । बिल्वपत्रकृतां मालां तस्यै देव्यै निवेदयेत्

અંજનથી શોભિત કરી અને ચંદનથી લેપન કરીને, બિલ્વપત્રોથી બનેલી માળા તે દેવીએ અર્પણ કરવી.

Verse 48

दुर्गे दुर्गार्तिहे देवि सर्व दुर्गतिनाशिनि । त्राहि मां सर्वदुर्गेषु दुर्गेऽहं शरणं गतः

હે દુર્ગે! હે દુર્ગાર્તિહર દેવી, સર્વ દુર્ગતિનાશિની! સર્વ સંકટોમાં મારી રક્ષા કર; હે દુર્ગે, હું તારી શરણમાં આવ્યો છું.

Verse 49

दत्त्वैवमर्घ्यं देवेशि तत्र खङ्गं च जागृयात् । नित्यं संपूज्य विधिना अष्टम्यां यावदेव हि

હે દેવેશી! આ રીતે અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને, ત્યાં ખડ્ગ પાસે જાગરણ કરવું અને નિયમ મુજબ નિત્ય પૂજા કરવી—અષ્ટમી સુધી.

Verse 50

तद्रात्रौ जागरं कृत्वा प्रभाते ह्यरुणोदये । पातयेन्महिषान्मेषानग्रतो गतकंधरान्

તે રાત્રે જાગરણ કરીને, પ્રભાતે અરુણોદય સમયે, આગળ મૂકેલા—ગળું ખુલ્લું કરેલા—મહિષો અને મેષોનો બલિરૂપે વધ કરાવવો.

Verse 51

शतमर्धशतं वापि तदर्धार्धं यथेच्छया । सुरासवभृतैः कुंभैस्तर्पयेत्परमेश्वरीम्

સો, પચાસ, અથવા તેનું પણ અડધું—ઇચ્છા મુજબ—સુરા અને આસવથી ભરેલા કુંભો વડે પરમેશ્વરીનું તર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 52

कापालिकेभ्यस्तद्देयं दासीदासजने तथा । ततोऽपराह्नसमये नवम्यां स्यन्दने स्थिताम्

તે દાન કાપાલિક તપસ્વીઓને તથા દાસી-દાસજનને પણ આપવું જોઈએ। પછી નવમીના અપારાહ્ન સમયે (દેવીને) રથ પર સ્થાપિત કરવી।

Verse 53

योगेशीं भ्रामयेद्राष्ट्रे स्वयं राजा स्वसैन्यवान् । नदद्भिः शंखपटहैः पठद्भिर्बटुचारणैः

રાજા પોતે પોતાની સેના સાથે યોગેશી દેવીને રાજ્યમાં પરિક્રમા કરાવે; ગુંજતા શંખ-પટહ સાથે અને સ્તુતિ પાઠ કરતા બટુકો તથા ચારણો સાથે।

Verse 54

भूतेभ्यश्च बलिं दद्यान्मंत्रेणानेन भामिनि । सरक्तं सजलं सान्नं गन्धपुष्पाक्षतैर्युतम्

હે ભામિની! આ મંત્રથી ભૂતોને બલી આપવી જોઈએ—રક્તসহિત, જળসহિત, અન્નসহિત, તથા ગંધ, પુષ્પ અને અક્ષતથી યુક્ત।

Verse 55

त्रीन्वारांस्तु त्रिशूलेन दिग्विदिक्षु क्षिपेद्बलिम् । बलिं गृह्णन्त्विमे देवा आदित्या वसवस्तथा

ત્રણ વાર ત્રિશૂલ વડે દિશા અને વિદિશામાં બલી ક્ષેપવી. ‘આ દેવો બલી ગ્રહણ કરે; તેમજ આદિત્યો અને વસુઓ પણ.’

Verse 56

मरुतोऽथाश्विनौ रुद्राः सुपर्णाः पन्नगा ग्रहाः । सौम्या भवंतु तृप्ताश्च भूताः प्रेताः सुखावहाः

મરુત, અશ્વિનિકુમાર, રુદ્ર, સુપર્ણ, નાગ તથા ગ્રહશક્તિઓ સૌ સૌમ્ય અને તૃપ્ત થાઓ; તેમજ ભૂત-પ્રેત પણ સંતોષ પામી સુખ-કલ્યાણ આપનાર બનાઓ।

Verse 57

य एवं कुर्वते यात्रां ब्राह्मणाः क्षेत्रवासिनः । न तेषां शत्रवो नाग्निर्न चौरा न विनायकाः । विघ्नं कुर्वंति देवेशि योगेश्वर्याः प्रसादतः

હે દેવેશિ! જે બ્રાહ્મણો આ ક્ષેત્રમાં વસીને આ રીતે યાત્રા કરે છે, તેમને ન શત્રુ, ન અગ્નિ, ન ચોર, ન વિનાયકાદિ વિઘ્નકારી પીડે; યોગેશ્વરીના પ્રસાદથી વિઘ્ન ઊભું થતું નથી।

Verse 58

सुखिनो भोगभोक्तारः सर्वातंकविवर्जिताः । भवन्ति पुरुषा भक्ता योगेश्वर्या निरंतरम्

યોગેશ્વરીના સતત ભક્ત પુરુષો સુખી બને છે, ધર્મસંગત ભોગોના ભોક્તા થાય છે અને સર્વ પ્રકારના ક્લેશ-આતંકથી રહિત રહે છે।

Verse 59

इत्येष ते समाख्यातो योगेश्वर्या महोत्सवः । पठतां शृण्वतां चैव सर्वाशुभविनाशनः

આ રીતે તને યોગેશ્વરીનો મહોત્સવ સમજાવ્યો; જે તેનો પાઠ કરે છે અને જે તેને શ્રવણ કરે છે, તેમના માટે તે સર્વ અશુભનો વિનાશક બને છે।

Verse 60

शूलाग्रभिन्नमहिषासुरपृष्ठपीठामुत्खातखड्ग रुचिरांगदबाहुदंडाम् । अभ्यर्च्य पंचवदनानुगतं नवम्यां दुर्गां सुदुर्गगहनानि तरंति मर्त्याः

નવમીના દિવસે જે દુર્ગાદેવીની વિધિવત્ આરાધના કરે છે—જેનુ પીઠ શૂલાગ્રથી વિદીર્ણ મહિષાસુરની પીઠ પર સ્થિત છે, જેના ભુજ પર મનોહર અંગદ અને ઉન્નત ખડ્ગ શોભે છે—તે મર્ત્ય અતિ દુર્ગમ અને ઘોર સંકટો પણ પાર કરે છે।

Verse 83

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये योगेश्वरीमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી સહસ્ર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં “યોગેશ્વરીમાહાત્મ્યવર્ણન” નામનો ત્ર્યાશીતિતમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો।