Adhyaya 75

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं शाकलकलेश्वरम् । शाकल्येश्वरनैरृत्ये धनुषां षष्टिभिः स्थितम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, ‘શાકલકલેશ્વર’ નામના લિંગ પાસે જવું જોઈએ. તે શાકલ્યેશ્વરના નૈઋત્યે (દક્ષિણ-પશ્ચિમે) સાઠ ધનુષના અંતરે સ્થિત છે.

Verse 2

तच्चतुर्युगनामाढ्यं स्मृतं पातकनाशनम् । पूर्वं कामेश्वरंनाम त्रेतायां पुलहेश्वरम्

તે (લિંગ) ચારેય યુગોમાં વિવિધ નામોથી યુક્ત અને પાપનાશક તરીકે સ્મરવામાં આવે છે. પૂર્વે તેનું નામ ‘કામેશ્વર’ હતું; ત્રેતાયુગમાં (તે) ‘પુલહેશ્વર’ કહેવાયું.

Verse 3

द्वापरे सिद्धिनाथं तु नारदेशं कलौ स्मृतम् । तथा कलकलेशं च नाम तस्यैव कीर्त्तितम्

દ્વાપરયુગમાં તે ‘સિદ્ધિનાથ’ કહેવાયું; કલિયુગમાં ‘નારદેશ’ નામે સ્મરાય છે. તેમજ એ જ (લિંગ) માટે ‘કલકલેશ’ નામ પણ કીર્તિત છે.

Verse 4

समुद्रे च महापुण्ये यस्मिन्काले सरस्वती । आगता सा महाभागा हृष्टा तुष्टा सरिद्वरा । तस्य तोयस्य शब्देन सागरस्य महात्मनः

અતિ પવિત્ર સમુદ્રતટે, જે સમયે સરસ્વતી આવી—એ મહાભાગા, શ્રેષ્ઠ નદી, હર્ષિત અને તૃપ્ત થઈ—ત્યારે તે મહાત્મા સાગરના જળના નાદથી (એક દિવ્ય પ્રસંગ ઉપજ્યો).

Verse 5

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । नेदुः कलकलं तत्र तुमुलं लोमहर्षणम्

ત્યારે દેવો ગંધર્વો સહિત, તેમજ ઋષિ, સિદ્ધ અને ચારણોએ ત્યાં અત્યંત પ્રચંડ, રોમાંચક ‘કલકલ’ ધ્વનિનો મહાકોલાહલ કર્યો।

Verse 6

तेन शब्देन महता मम मूर्त्तिः समुत्थिता । कल्कलेश्वरनामेति ततो लिंगं प्रकीर्तितम्

તે મહાશબ્દથી મારી પ્રકટ મૂર્તિ ઉદ્ભવી; તેથી તે લિંગ ‘કલ્કલેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 7

इति ते पूर्ववृत्तांतं कथितं नामकार णम् । सांप्रतं तु यथा जातं पुनः कलकलेश्वरम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये

આ રીતે મેં તને પૂર્વવૃત્તાંત—નામકરણનું કારણ—કહ્યું. હવે પછીના સમયમાં કલ્કલેશ્વર ફરી કેવી રીતે પ્રગટ થયો, તે હું કહું છું; પ્રિયે, એકાગ્ર મનથી સાંભળ।

Verse 9

पुरा द्वापरसंधौ च प्रविष्टे तु कलौ युगे । नारदस्तु समागत्य क्षेत्रं प्राभासिकं शुभम् । संचकार तपश्चोग्रं तत्र लिंगसमीपतः

પૂર્વકালে દ્વાપર-સંધિ સમયે, કલિયુગ પ્રવેશતાં, નારદજી આવી શુભ પ્રાભાસિક ક્ષેત્રમાં તે લિંગની નજીક ઘોર તપશ્ચર્યા કરી।

Verse 10

ततो हृष्टमना भूत्वा तल्लिंगस्य समीपतः । स चकार महायज्ञं पौंडरीकमिति श्रुतम्

પછી હર્ષિત મનથી તેણે તે લિંગની નજીક ‘પૌંડરીક’ નામે પ્રસિદ્ધ મહાયજ્ઞનું અનુષ્ઠાન કર્યું।

Verse 11

देवदेवस्य तुष्ट्यर्थं स सदा भावितात्मवान् । समाहूय ऋषींस्तत्र ब्रह्मलोकात्सहस्रशः

દેવોના દેવની તૃપ્તિ માટે, તે સદા સંયમિત આત્માવાળો બની બ્રહ્મલોકમાંથી હજારો ઋષિઓને ત્યાં બોલાવ્યા.

Verse 12

ततः संभृतसंभारो यज्ञोपकरणान्वितः । कृत्वा कुण्डादिकं सर्वं समारेभे ततः क्रतुम्

પછી તેણે સર્વ સામગ્રી એકત્ર કરી, યજ્ઞોપકરણોથી સજ્જ બની, કુંડ વગેરે બધું તૈયાર કરીને તે ક્રતુનો આરંભ કર્યો.

Verse 13

ततः संपूर्णतां प्राप्ते तस्मिन्क्रतौ वरानने

પછી, હે સુમુખી, જ્યારે તે ક્રતુ પૂર્ણતાને પામ્યો,

Verse 14

अथागमंस्ततो विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः । दक्षिणार्थं महदेवि शतशोऽथ सहस्रशः

ત્યારે, હે મહાદેવી, તે ક્ષેત્રમાં વસતા વિપ્રો દક્ષિણાના હેતુથી સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં ત્યાં આવ્યા.

Verse 15

ततः स कौतुकाविष्टस्तेषां युद्धार्थमेव हि । प्राक्षिपत्तत्र रत्नानि सुवर्णं च महीतले

પછી તે કૌતુકથી આવિષ્ટ થઈ, તેમને ઝઘડામાં ઉતારવા માટે, ત્યાં જમીન પર રત્નો અને સોનું ફેંકી દીધું.

Verse 16

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे युध्यमानाः परस्परम् । कोलाहलं परं चक्रुर्बहुद्रव्यपरीप्सया

ત્યારબાદ તે બધા બ્રાહ્મણો પરસ્પર યુદ્ધ કરતાં, બહુ ધન મેળવવાની લાલસાથી મહા કોલાહલ મચાવવા લાગ્યા।

Verse 17

एके दिगंबरा देवि त्यक्तयज्ञोपवीतिनः । विकचाः केऽपि दृश्यंते त्वन्ये रुधिरविप्लवाः

હે દેવી, કેટલાક દિગંબર દેખાયા, જેમણે યજ્ઞોપવીત ત્યજી દીધું હતું; કેટલાકના વાળ વિખરાયેલા હતા, અને કેટલાક રક્તથી લથપથ હતા—એવો ત્યાં ઘમાસાણ હતો।

Verse 18

अन्ये परस्परं जघ्नुर्मुष्टिभिश्चरणैस्तथा । एवं तत्र तदा क्षिप्तं यद्द्रव्यं नारदेन तु

બીજાઓએ પરસ્પર મુક્કા અને લાતોથી મારામારી કરી. આ રીતે તે સમયે નારદે ત્યાં ફેંકેલું ધન એવો દૃશ્ય સર્જી ગયું।

Verse 19

अथाभावे तु वित्तस्य ये च विप्रा ह्यकिंचनाः । विद्याविनयसंपन्ना ब्राह्मणैर्जर्जरीकृताः

પછી ધનના અભાવે જે વિપ્રો ખરેખર અકિંચન હતા, છતાં વિદ્યાથી અને વિનયથી સંપન્ન હતા, તેઓ અન્ય બ્રાહ્મણો દ્વારા માર ખાઈ જર્જરિત થયા।

Verse 20

ते तमूचुर्भृशं शांताः स्मयमानं मुहुर्मुहुः । कलहार्थं यतो दानं त्वया दत्तमिदं मुने

તે અત્યંત શાંત લોકોએ વારંવાર સ્મિત કરતા તે મુનિને કહ્યું—“હે મુને, તમે આપેલું આ દાન કલહનું કારણ બની ગયું છે…”

Verse 21

विद्यायुक्तान्परित्यज्य विधिं त्यक्त्वा तु याज्ञिकम् । तस्मादस्य मुने नाम ख्यातं कलकलेश्वरम्

વિદ્યાસંપન્નોને અવગણીને અને યાજ્ઞિક વિધિનો ત્યાગ કરીને, હે મુનિ, તેથી આ નામ ‘કલકલેશ્વર’—કલકલનો અધિપતિ—પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 22

तेन नाम्ना द्विजश्रेष्ठ लिंगमेतद्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्देवि जातं कलकलेश्वरम्

એ જ નામથી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ લિંગ ઓળખાશે; હે દેવી, આ કારણથી જ તેનું નામ ‘કલકલેશ્વર’ પડ્યું।

Verse 23

यस्तं स्नाप्य नरो भक्त्या कुरुते त्रिः प्रदक्षिणम् । स गच्छेद्रुद्रलोकं तु त्वत्प्रसादादसंशयम्

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક તેને સ્નાન કરાવી ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરે છે, તે તમારા પ્રસાદથી નિઃસંદેહ રુદ્રલોકને પામે છે।

Verse 24

यस्तं पूजयते भक्त्या गंधपुष्पानुलेपनैः । हेमं दत्त्वा द्विजातिभ्यः स गच्छेत्परमं पदम्

જે ભક્તિથી સુગંધ, પુષ્પ અને અનુલેપનથી તેની પૂજા કરે છે અને દ્વિજોને સોનું દાન આપે છે, તે પરમ પદને પામે છે।

Verse 75

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कलकलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘કલકલેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો પંચોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।