Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 50

Devanagari script

शनिरुवाच । ग्रहाणां दुर्ग्रहो ज्ञेयो ग्रहपीडां करोम्यहम् । अदेयं प्रार्थितं राजन्किंचिद्युक्तं ददाम्यहम्

Transliteration

śaniruvāca | grahāṇāṃ durgraho jñeyo grahapīḍāṃ karomyaham | adeyaṃ prārthitaṃ rājankiṃcidyuktaṃ dadāmyaham

Translation

શનિએ કહ્યું—ગ્રહોમાં હું દુર્ગ્રહ, એટલે કાબૂમાં ન આવનાર છું; ગ્રહપીડા હું જ કરું છું. હે રાજન! જે અયોગ્ય અને અદેય છે તે માગ્યા છતાં આપી શકાતું નથી; પરંતુ જે યોગ્ય છે તે હું આપિશ.

Word by Word

• śaniḥ: Śani
• śaniḥ: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: śani (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• grahāṇām: of the planets
• grahāṇām: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: graha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• dur-grahaḥ: hard to grasp; difficult (planet)
• dur-grahaḥ: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate noun/adj)
• Type: Adjective
• Root: dur (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (दुर्ग्रहः = दुष्टः/दुर्ज्ञेयः ग्रहः)

• jñeyaḥ: to be known (as)
• jñeyaḥ: Vidhi (Predicate—‘is to be known’)
• Type: Adjective
• Root: jñā (धातु) + ya (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्/य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be known)

• graha-pīḍām: planetary affliction
• graha-pīḍām: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: graha (प्रातिपदिक) + pīḍā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ग्रहस्य पीडा)

• karomi: I do; I cause
• karomi: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: kṛ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• aham: I
• aham: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• adeyam: not to be given
• adeyam: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: a (नञ्) + deya (प्रातिपदिक; कृत्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासभाव (अदेयम् = न देयम्), विधेय-विशेषण

• prārthitam: requested
• prārthitam: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: pra-arth (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय) / prārthita (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/ta), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adeyam)

• rājan: O king
• rājan: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• kiṃcit: something
• kiṃcit: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थ (something)

• yuktam: proper; fitting
• yuktam: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: yuj (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय) / yukta (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/ta), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (kiṃcit)

• dadāmi: I give
• dadāmi: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: dā (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• aham: I
• aham: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śani

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (frame audience)

Visual Art Cues

Scene: Śani, embodying stern cosmic law, declares himself hard to restrain and the giver of affliction, yet promises a fitting boon to the king within the bounds of what is proper.

Characters & Entities

• Śani
• Daśaratha
• Grahāḥ (the planets)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine forces operate within dharma: boons must align with cosmic order and karmic justice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is situated within Prabhāsakṣetra Māhātmya, integrating graha-doctrine into the glory of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not directly; the verse clarifies principles behind graha-affliction and permissible relief.