Adhyaya 47
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર મહાદેવીને ઉપદેશ આપે છે કે યાત્રિકે પૂર્વ વિભાગમાં, ઉમા-સંબંધિત આગ્નેય ક્ષેત્રની હદમાં આવેલા એક વિશેષ લિંગનું દર્શન કરવું. દેવાચાર્યે પ્રતિષ્ઠિત કરેલું આ મહાલિંગ ગુરુ બૃહસ્પતિ સાથે ઘનિષ્ઠ રીતે જોડાયેલ હોવાથી ‘બૃહસ્પતીશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. દીર્ઘકાળ શ્રદ્ધાપૂર્વક લિંગભક્તિ કરવાથી સાધકને દુર્લભ ઇચ્છાઓ પણ પ્રાપ્ત થાય છે; ત્યારબાદ દેવોમાં માન અને ઈશ્વર-જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. બૃહસ્પતિ-નિર્મિત લિંગનું માત્ર દર્શન પણ અનિષ્ટથી રક્ષા કરે છે અને ખાસ કરીને બૃહસ્પતિજન્ય પીડાઓનું શમન કહેવામાં આવ્યું છે. શુક્લ ચતુર્દશી ગુરુવારે આવે તે સમય પૂજાને ઉત્તમ ગણાયો છે. વિધિપૂર્વક રાજોપચાર સાથે અથવા શુદ્ધ ભક્તિભાવથી પણ પૂજન માન્ય છે. મોટા પ્રમાણમાં પંચામૃતસ્નાન કરવાથી માતૃઋણ, પિતૃઋણ અને ગુરુઋણ—આ ઋણત્રયમાંથી મુક્તિ, શુદ્ધિ, નિર્દ્વંદ્વ મન અને અંતે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. અંતે ફલશ્રુતિ—શ્રદ્ધાથી શ્રવણ કરવાથી ગુરુ પ્રસન્ન થાય છે।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं गुरुनिषेवितम् । उमायाः पूर्वदिग्भागे सिद्धेशाग्नेयगोचरे
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ ગુરુ દ્વારા સેવિત એવા તે દેવ પાસે જવું જોઈએ. તે ઉમાના પૂર્વ દિશાભાગમાં, સિદ્ધેશના આગ્નેય પ્રાંગણમાં સ્થિત છે.
Verse 2
संस्थितं तु महल्लिंगं देवाचार्य प्रतिष्ठितम् । आराध्य परया भक्त्या लिंगं वर्षसहस्रकम्
ત્યાં એક મહાલિંગ સ્થિત છે, જે દેવાચાર્યે પ્રતિષ્ઠિત કર્યું. પરમ ભક્તિથી તે લિંગની આરાધના કરીને તેણે સહસ્ર વર્ષો સુધી ઉપાસના કરી.
Verse 3
तोषयामास देवेशं भवं शर्वमुमापतिम् । प्राप्तवानखिलान्कामानप्राप्यानकृतात्मभिः
તેણે દેવોના ઈશ્વર—ભવ, શર્વ, ઉમાપતિ—ને પ્રસન્ન કર્યા. અને તેણે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરી, જે અસંયત આત્માવાળાઓને અપ્રાપ્ય રહે છે.
Verse 4
देवानां चैव पूज्यत्वं प्राप्य ज्ञानमथैश्वरम् । ग्रहत्वं च तथा प्राप्य मोदते दिवि सांप्रतम्
તેણે દેવોમાં પણ પૂજ્ય થવાનો દરજ્જો મેળવ્યો અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન તથા ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું. તેમજ ગ્રહદેવતાનું પદ પામી હવે સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે.
Verse 5
तं दृष्ट्वा मानवो भक्त्या न दुर्गति मवाप्नुयात् । बृहस्पतिकृतं लिंगं ये पश्यंति नरोत्तमाः
જે મનુષ્ય ભક્તિથી તેનું દર્શન કરે છે, તે દુર્ગતિને પામતો નથી. જે નરોત્તમો બૃહસ્પતિએ રચેલ તે લિંગનું દર્શન કરે છે,
Verse 6
बृहस्पतिकृता पीडा नैव तेषां हि जायते । तत्र शुक्लचतुर्दश्यां गुरुवारे तथा प्रिये
તેમને બૃહસ્પતિજનિત પીડા કદી ઉત્પન્ન થતી નથી. અને ત્યાં, હે પ્રિયે, શુક્લપક્ષની ચતુર્દશીએ તેમજ ગુરુવારે,
Verse 7
संपूज्य विधिवल्लिंगं सम्यग्राजोपचारतः । अथवा भक्तिभावेन प्राप्नुयात्परमं पदम्
વિધિપૂર્વક રાજોપચાર સહિત લિંગની સમ્યક પૂજા કરીને, અથવા માત્ર ભક્તિભાવથી પણ, મનુષ્ય પરમ પદને પામે છે।
Verse 8
स्नानं पलसहस्रेण पंचामृतरसेन यः । करोति भक्त्या मर्त्यो वै मुच्यते स ऋणत्रयात्
જે મર્ત્ય ભક્તિપૂર્વક પંચામૃતરસથી સહસ્ર પલ પ્રમાણ સ્નાન કરાવે છે, તે નિશ્ચયે ઋણત્રયથી મુક્ત થાય છે।
Verse 9
मातृकात्पैतृकाद्देवि तथा गुरुसमुद्भवात् । सर्वपापविशुद्धात्मा निर्द्वंद्वो मुक्तिमाप्नुयात्
હે દેવી! માતૃઋણ, પિતૃ/પૈતૃક ઋણ તથા ગુરુસમુદ્ભવ ઋણથી મુક્ત થઈ, સર્વપાપથી શુદ્ધ આત્માવાળો, દ્વંદ્વરહિત બની મુક્તિ પામે છે।
Verse 10
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं गुरुदैवतम् । शृणुयाद्यस्तु भावेन तस्य प्रीतो गुरुर्भवेत्
આ રીતે સંક્ષેપમાં ગુરુ-દૈવતનું માહાત્મ્ય કહેવાયું. જે ભાવપૂર્વક તેને સાંભળે છે, તેના પર ગુરુ પ્રસન્ન થાય છે।
Verse 47
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वृहस्पतीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
ઇતિ શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ માં ‘વૃહસ્પતીશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો સત્તેચાળીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।