Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्यैवोत्तरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं तु बुधेश्वरमिति श्रुतम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi tasyaivottarataḥ sthitam | liṃgaṃ mahāprabhāvaṃ tu budheśvaramiti śrutam

Translation

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ તેના જ ઉત્તર તરફ સ્થિત લિંગ પાસે જવું જોઈએ. તે મહાપ્રભાવશાળી લિંગ ‘બુધેશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then/from there
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिलन्त (from there/then)

• गच्छेत्: one should go
• गच्छेत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन

• तस्य: of that (place/linga)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th case), एकवचन

• एव: indeed
• एव: Nipāta
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• उत्तरतः: to the north (of it)
• उत्तरतः: Adhikaraṇa (Directional/locative)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्)
• Form: तसिलन्त अव्यय; दिशावाचक (to the north/from the north side)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (क्त-प्रत्यय)
• Form: क्तान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object of गच्छेत्)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• महा-प्रभावम्: of great power
• महा-प्रभावम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of लिङ्गम्)

• तु: indeed
• तु: Nipāta
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेष (particle: but/indeed)

• बुध-ईश्वरम्: Budheśvara
• बुध-ईश्वरम्: Karma/Apposition (Name of लिङ्गम्)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘बुधस्य ईश्वरः’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नाम (proper name)

• इति: thus
• इति: Nipāta (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्युक्त्यर्थ (quotative)

• श्रुतम्: is known/heard (as)
• श्रुतम्: Kriyā (Predicate; naming)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत (क्त-प्रत्यय)
• Form: क्तान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयभावे (is heard/known as)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Budheśvara

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on a coastal sacred landscape map: a path leading north to a small shrine labeled Budheśvara; the liṅga radiates subtle light, indicating mahāprabhāva.

Characters & Entities

• Śiva (Īśvara)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Budheśvara
• Liṅga
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is mapped as a disciplined journey: moving from shrine to shrine reveals graded sacred power within the kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Budheśvara Liṅga within Prabhāsakṣetra, located to the north of the previously described spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage instruction: ‘one should go’ to the Budheśvara liṅga; no detailed rite is stated in this verse.