Adhyaya 46
ઈશ્વર દેવીને ઉપદેશ આપે છે—ઉત્તર દિશામાં અત્યંત શક્તિશાળી ‘બુધેશ્વર’ નામનું લિંગ છે; ત્યાં જાઓ. માત્ર દર્શનથી જ સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે એમ તેનું વર્ણન છે, તેથી તે પરમ પવિત્ર તીર્થ ગણાય છે. આ ક્ષેત્રની પ્રતિષ્ઠા બુધ (ગ્રહ) દ્વારા થઈ હોવાનું કથન છે. બુધે સદાશિવની આરાધના કરતાં “દસ-દસ હજાર વર્ષના ચાર વર્ષ” સમાન ચાર યુગસદૃશ અવધિ સુધી દીર્ઘ તપ અને પૂજન કર્યું અને અંતે શિવનું સાક્ષાત્ દર્શન મેળવ્યું. પ્રસન્ન શિવે તેને ગ્રહપદ આપ્યું અને ખાસ કરીને સૌમ્યાષ્ટમીના દિવસે આ લિંગની વિધિવત્ પૂજા કરવાથી રાજસૂય યજ્ઞ સમાન ફળ મળે છે એમ જણાવ્યું. ફળશ્રુતિમાં દુર્ભાગ્ય નિવારણ, કુળદોષ શમન, ઇષ્ટવિયોગથી રક્ષા અને શત્રુભય નિવારણનું આશ્વાસન છે. શ્રદ્ધાથી આ માહાત્મ્યનું શ્રવણ કરનાર સાધક પરમ પદ તરફ આગળ વધે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्यैवोत्तरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं तु बुधेश्वरमिति श्रुतम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી! ત્યારબાદ તેના જ ઉત્તર તરફ સ્થિત લિંગ પાસે જવું જોઈએ. તે મહાપ્રભાવશાળી લિંગ ‘બુધેશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।
Verse 2
धनुषां द्वितये चैव नातिदूरे व्यवस्थितम् । सर्वपाप हरं लिंगं दर्शनादेव भामिनि
બે ધનુષ્ય જેટલા અંતરે, બહુ દૂર નહીં, તે લિંગ સ્થિત છે. હે ભામિની! તેના દર્શનમાત્રથી જ તે સર્વ પાપો હરી લે છે।
Verse 3
बुधेन चैव देवेशि तत्र तप्तं महातपः । स्थापितं विमलं लिंगं समाराध्य सदाशिवम्
હે દેવેશી! ત્યાં બુધે મહાતપ કર્યું; અને સદાશિવની વિધિવત આરાધના કરીને તેણે નિર્મળ લિંગની સ્થાપના કરી।
Verse 4
वर्षायुतानि चत्वारि संपूज्य तु विधानतः । अनन्यचेताः शांतात्मा प्रत्यक्षीकृतवान्भवम्
વિધિ મુજબ ચાર વર્ષાયુત (ચાળીસ હજાર વર્ષ) સુધી પૂજન કરીને, એકાગ્રચિત્ત અને શાંતાત્મા બની, તેણે ભવ (શિવ) ને પ્રત્યક્ષ કર્યો।
Verse 5
ततस्तुष्टमना देवो ग्रहत्वं तस्य तद्ददौ । तं संपूज्य विधानेन सोमपुत्रप्रतिष्ठितम् । सौम्याष्टम्यां विशेषेण राजसूयफलं लभेत्
ત્યારબાદ પ્રસન્નહૃદય દેવએ તેને ગ્રહત્વ આપ્યું. ચંદ્રપુત્ર બુધે પ્રતિષ્ઠિત કરેલા તે (બુધેશ્વર) લિંગની વિધાનપૂર્વક પૂજા કરીને—વિશેષ કરીને સૌમ્યાષ્ટમીના દિવસે—રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 6
न दौर्भाग्यं कुले तस्य न चैवेष्टवियोजनम् । शत्रुतो न भयं तस्य भवेत्तस्यप्रसादतः
તેના પ્રસાદથી તેના કુળમાં દુર્ભાગ્ય રહેતું નથી અને પ્રિયજનોથી વિયોગ થતો નથી. શત્રુઓનો ભય પણ રહેતો નથી—આ જ તે પ્રભુનો વિશેષ પ્રસાદ છે.
Verse 7
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं बुधदैवतम् । श्रुत्वाऽभिनंद्य प्रयतः प्राप्नोति परमं पदम्
આ રીતે સંક્ષેપમાં બુધદેવતાનું માહાત્મ્ય કહેવામાં આવ્યું. જે તેને સાંભળી ભક્તિપૂર્વક અનુમોદન કરે અને નિયમિત રહે, તે પરમ પદને પામે છે.
Verse 46
इति श्रीस्कान्दे महापु राण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बुधेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामषट्चत्वारिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી-સહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં ‘બુધેશ્વર-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો છિયાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.