Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 51

Devanagari script

तत्प्रभावादहं जातः सर्वभौमो महीपतिः । जातिस्मरः सभार्यस्तु सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

Transliteration

tatprabhāvādahaṃ jātaḥ sarvabhaumo mahīpatiḥ | jātismaraḥ sabhāryastu satyametaddvijottamāḥ

Translation

તે પવિત્ર પ્રભાવથી હું સર્વભૌમ મહીપતિ તરીકે જન્મ્યો; અને પત્ની સહિત પૂર્વજન્મસ્મૃતિ પણ રહી—હે દ્વિજોત્તમો, આ સત્ય છે.

Word by Word

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे (in compound sense: of that)

• प्रभावात्: from the power/effect
• प्रभावात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (masculine ablative singular: from the power/effect)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular: I)

• जातः: was born/became
• जातः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-भावे (was born/became)

• सर्वभौमः: universal (sovereign)
• सर्वभौमः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + भौम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (सर्वेषां भौमः/भूमौ सर्वः) — ‘universal sovereign’

• महीपतिः: king, lord of the earth
• महीपतिः: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महीयाः पतिः)

• जातिस्मरः: one who remembers past births
• जातिस्मरः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जाति + स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जातिं स्मरति इति)

• सभार्यः: with (my) wife
• सभार्यः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘भार्या यस्य सः’ (with wife)

• तु: indeed/but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अनुवादक-निपात (but/indeed)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Kriya (Predicate complement/विधेय)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (neuter nominative/accusative singular)

• एतत्: this
• एतत्: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (this)

• द्विजोत्तमाः: O best of twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana/Address (Vocative sense/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे (address)

Speaker

Narrator/Īśvara (contextual; discourse continues as Īśvara uvāca in this passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamas / sages

Visual Art Cues

Scene: A coronation tableau: the reborn king as cakravartin seated on a lion-throne, with queen beside him; a faint overlay/vision of the prior-life funeral fire suggests jātismara remembrance; sages witness as he speaks truthfully.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit gained through sacred observance at a holy Śaiva site can transform destiny, granting exalted birth and spiritual clarity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa kṣetra (Somnātha/Someśvara region) as presented in the Prabhāsakṣetramāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is specified in this verse; it attributes results to the prior sacred influence/observance described in the surrounding passage.