Adhyaya 36

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं प्राची सर्वत्र दुर्ल्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

દેવીએ કહ્યું—તમે જે કહ્યું કે પ્રાચી નદી સર્વત્ર દુર્લભ છે, તે સાચું; વિશેષ કરીને કુરુક્ષેત્રે, પ્રભાસે અને પુષ્કરે પણ।

Verse 2

कथं प्रभासमासाद्य संस्थिता पापनाशिनी । माहात्म्यमखिलं तस्याः प्राच्याः पातकनाशनम् । कथयस्व महेशान यद्यहं ते प्रिया विभो

પાપનાશિની પ્રાચી પ્રભાસને પામી અહીં કેવી રીતે સ્થિત થઈ? પાતકનાશિની તે પ્રાચીનું સંપૂર્ણ માહાત્મ્ય કહો. હે મહેશાન, જો હું તમને પ્રિય હોઉં, હે વિભો, તો કૃપા કરીને વર્ણવો।

Verse 3

ईश्वर उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया भद्रे प्राची सर्वत्र दुर्लभा । कुरुक्षेत्रे पुष्करे च तस्मात्प्राभासिकेऽधिका

ઈશ્વરે કહ્યું—ભદ્રે, તું સારું કહ્યું; પ્રાચી સર્વત્ર દુર્લભ છે, કુરુક્ષેત્ર અને પુષ્કરમાં પણ. તેથી પ્રભાસમાં તે વધુ મહિમાવાળી છે।

Verse 4

प्रभासे तु महादेवी प्राचीं पापप्रणाशिनीम् । नापुण्यो वेद देवेशि कर्मनिर्मूलनक्षमाम्

પરંતુ પ્રભાસમાં, હે મહાદેવી, પાપપ્રણાશિની પ્રાચી (વિરાજે છે). હે દેવેશી, જે પુણ્યહીન છે તે તેને જાણતો નથી—તે કર્મફળને મૂળથી ઉખેડવામાં સમર્થ છે।

Verse 5

ये पिबंति नराः पुण्यां प्राचीं देवीं सरस्वतीम् । न ते मनुष्या विज्ञेयाः सत्यंसत्यं वरानने

જે લોકો પુણ્યમયી પ્રાચી—દેવી સરસ્વતી—નું પાન કરે છે, તેઓ માત્ર મનુષ્ય ગણાતા નથી. હે વરાનને, આ સત્ય છે, સત્ય છે।

Verse 6

धन्यास्ते मुनयस्ते च पुण्यास्ते च तपस्विनः । ये च सारस्वतं तोयं पिबंत्यहरहः सदा

ધન્ય છે તે મુનિઓ અને પુણ્યવાન છે તે તપસ્વીઓ, જે દરરોજ અવિરત સરસ્વતીનું પાવન જળ પાન કરે છે।

Verse 7

देवास्ते न मनुष्यास्ते नदीस्तिस्र पिबंति ये । चंद्रभागां च गंगां च तथा देवीं सस्स्वतीम्

જે આ ત્રણ નદીઓ—ચન્દ્રભાગા, ગંગા તથા દેવી સરસ્વતી—નું જળ પાન કરે છે, તેઓ મનુષ્ય નહીં; ખરેખર દેવ છે।

Verse 8

भुक्त्वा वा यदि वाऽभुक्त्वा दिवा वा यदि वा निशि । न कालनियमस्तत्र यत्र प्राची सरस्वती

ભોજન કર્યું હોય કે ન કર્યું હોય, દિવસ હોય કે રાત—જ્યાં પ્રાચી સરસ્વતી વિરાજે છે ત્યાં સમયનો કોઈ નિયમબંધન નથી।

Verse 9

प्राचीं सरस्वतीं ये तु पिबंति सततं मृगाः । तेऽपि स्वर्गं गमिष्यंति यज्ञैर्द्विजवरा यथा

જે મૃગો પણ સતત પ્રાચી સરસ્વતીનું જળ પાન કરે છે, તેઓ પણ સ્વર્ગે જશે—જેમ યજ્ઞોથી શ્રેષ્ઠ દ્વિજ જાય છે।

Verse 10

सर्वकामप्रपूर्त्यर्थं नृणां तत्क्षेत्रमुत्तमम् । चिंतामणिसमा देवी यत्र प्राची सरस्वती

માનવોના સર્વ કામોની પૂર્ણ સિદ્ધિ માટે તે ક્ષેત્ર પરમ ઉત્તમ છે; કારણ કે ત્યાં પ્રાચી સરસ્વતી દેવી ચિંતામણિ સમા વરદાયિની છે।

Verse 11

यथा कामदुघा गावः सर्वकामफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गाभ्यां प्राची देवी सरस्वती

જેમ કામધેનુ ગાયો સર્વ કામનાઓનું ફળ આપે છે, તેમ પ્રાચી દેવી સરસ્વતી સ્વર્ગ અને મોક્ષ—બંને પ્રદાન કરે છે।

Verse 12

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । यत्र स्थितानि संन्यासं तस्मात्किमधिकं स्मृतम्

જ્યાં ઊર્ધ્વરેતસ મુનિઓના અઠ્ઠ્યાસી હજાર સન્ન્યાસમાં સ્થિત છે—તે કરતાં વધુ પવિત્રતા શું સ્મરાય છે?

Verse 13

यत्र मंकणकः सिद्धः प्राचीने नियतात्मवान् । ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं मया यत्र वरानने

જ્યાં પ્રાચી પ્રદેશમાં નિયતાત્મા સિદ્ધ મંકણક સ્થિત હતા; હે સુમુખી, ત્યાં જ મેં પણ બ્રહ્મહત્યા-પ્રાયશ્ચિત્તનું વ્રત આચર્યું।

Verse 14

वृषतीर्थे महापुण्ये प्राचीकूलसमाश्रिते । निवृत्ते भारते युद्धे तस्मिंस्तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरितात्मना

પ્રાચીના કાંઠે સ્થિત મહાપુણ્ય વૃષતીર્થમાં—ભારતયુદ્ધ સમાપ્ત થયા પછી—કિરીટી અર્જુને વિષ્ણુની અંતઃપ્રેરણાથી એ જ તીર્થમાં પૂર્વે પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું।

Verse 15

त्रैलोक्ये सर्वतीर्थानां तत्तीर्थं प्रवरं स्मृतम् । पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां पुण्यकीर्त्तिद

ત્રિલોકના સર્વ તીર્થોમાં તે તીર્થ શ્રેષ્ઠ સ્મરાય છે—પાપનાશક, પુણ્યજનક અને પ્રાણીઓને પુણ્યકીર્તિ આપનાર।

Verse 16

सूत उवाच । आहैवमुक्ते सा देवी शंकरं लोक शंकरम् । प्रायश्चित्तं कथं प्राप्तः पार्थः परपुरंजयः । ज्ञातिक्षयोद्भवं पापं कथं नाशमगात्प्रभो

સૂત બોલ્યા—આવું કહ્યા પછી દેવી લોકકલ્યાણકારી શંકરને બોલી—“હે પ્રભો! પરપુરંજય પાર્થને પ્રાયશ્ચિત્ત કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયું? અને જ્ઞાતિક્ષયથી ઉત્પન્ન પાપનો નાશ કેવી રીતે થયો?”

Verse 17

एवमुक्तः पुनः प्राह विश्वेशो नीललोहितः । प्रायश्चित्तस्य संप्राप्तः कारणं तद्यथा स्थितम्

આ રીતે સંબોધિત થતાં વિશ્વેશ્વર નীলલોહિતે ફરી કહ્યું—“પ્રાયશ્ચિત્ત પ્રાપ્ત થવાનું કારણ જેમ યથાર્થ હતું તેમ હું તને કહું છું.”

Verse 18

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भद्रे कथां पातकनाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या पवित्रात्मा प्रजायते

ઈશ્વરે કહ્યું—“હે ભદ્રે! એકાગ્રતાથી પાતકનાશિની આ કથા સાંભળ; જેને ભક્તિપૂર્વક સાંભળવાથી મનુષ્ય પવિત્રાત્મા બને છે.”

Verse 19

योऽसौ देवि समाख्यातः किरीटी श्वेतवाहनः । स जित्वा कौरवान्सर्वान्संहृत्य हयकुञ्जरान्

“હે દેવી! કિરીટધારી, શ્વેત રથ પર આરૂઢ તે પ્રસિદ્ધ વીરએ સર્વ કૌરવોને જીતી તેમના અશ્વો અને હાથીઓનો સંહાર કર્યો.”

Verse 20

पश्चात्सुयोधनं हत्वा भीमेन प्रययौ गृहान् । नारायणेन सहितो नरोऽसौ प्रस्थितो रणात्

“પછી ભીમે સુયોધનનો વધ કર્યા પછી, નારાયણ સાથે રહેલો તે નર રણભૂમિમાંથી નીકળી પોતાના ગૃહે ગયો.”

Verse 21

द्रष्टुं धर्मसुतं दृष्टः प्रणतः प्रांजलिः स्थितः । स विज्ञाय तदाऽयान्तौ नरनारायणावुभौ

ધર્મસુત યુધિષ્ઠિરને જોવા ઇચ્છીને તે ત્યાં નમ્ર બની, હાથ જોડીને ઊભો દેખાયો. ત્યારે તેણે આવનાર તે બેને નર-નારાયણ તરીકે ઓળખી તેમના આગમનને સમજ્યું.

Verse 22

राजा युधिष्ठिरः प्राह द्वारस्थान्द्वारपालकान् । भवद्भिरेतावायांतौ निषेध्यौ द्वारसंस्थितौ

રાજા યુધિષ્ઠિરે દ્વાર પર રહેલા દ્વારપાલકોને કહ્યું—“આ બે આવ્યા છે અને પ્રવેશદ્વારે ઊભા છે; તમે તેમને રોકો.”

Verse 23

नर नारायणौ क्रूरौ पापपंकानुलेपिनौ । एवमेतदिति प्रोक्तौ तौ तदा द्वारमागतौ

“નર અને નારાયણ ક્રૂર છે, પાપના કાદવથી લિપ્ત છે”—એ રીતે તેમને કહેવામાં આવ્યું; પછી તે બંને દ્વાર પાસે આવ્યા.

Verse 24

भवन्तौ नेच्छति द्रष्टुं राजा दुर्नयकारिणौ । तत्रस्थः पृष्टवान्भूयः प्रतीहारं नरः स्वयम्

“તમે બંને દુર્નય કરનાર છો; રાજા તમને જોવા ઇચ્છતો નથી”—એવું કહેવામાં આવ્યું. ત્યાં ઊભેલા નરે પોતે ફરી પ્રતિહારને પૂછ્યું.

Verse 25

आवां किं कारणं राजा नेक्षते वशवर्तिनौ । प्रोवाच प्रणतो राजा ततो द्वाःस्थं पुरःस्थितम्

“અમે બંને સંયમી અને વશવર્તી છીએ; તો રાજા કયા કારણે અમને નથી જોતો?” ત્યારબાદ રાજાએ ભક્તિપૂર્વક નમીને સામે ઊભેલા દ્વારપાલને કહ્યું.

Verse 26

नारायणेन सहितं नरं नरकनिर्भयम् । दुर्योधनेन सहिता बांधवास्ते यतो हताः । पितृतुल्याश्च राजानस्तेन वै पापभाजनम्

નારાયણ સાથે રહેલો તે નર નરકથી પણ નિર્ભય છે; પરંતુ દુર્યોધનના પક્ષે રહેલા તારા બંધુઓ માર્યા ગયા અને પિતૃતુલ્ય રાજાઓ પણ હત થયા—એથી તે નિશ્ચયે પાપનો પાત્ર ગણાય છે।

Verse 27

एवमुक्ते तु तेनाथ मुखमालोकितं हरेः । तेन प्रोक्तमिदं तथ्यं यत्ते राज्ञा प्रभाषितम्

તે એમ બોલ્યો ત્યારે પ્રભુએ હરિના મુખ તરફ નજર કરી; પછી રાજાએ તને જે કહ્યું હતું તે જ સત્ય તેણે પ્રગટ કર્યું।

Verse 28

एवमुक्ते नरः प्राह पुनरेव जनार्द्दनम् । कथयस्व कथं पापात्कृष्ण शुद्ध्यामहे वयम्

આવું કહેવાતાં નરે ફરી જનાર્દનને કહ્યું—“હે કૃષ્ણ, પાપમાંથી અમે કેવી રીતે શુદ્ધ થઈએ? કહો.”

Verse 29

तीर्थस्नानेन मे शुद्धिर्यथा स्यात्तद्वद स्फुटम् । तच्च गंगादिकं कृष्ण यथाऽस्याघस्य नाशनम्

“તીર્થસ્નાનથી મને કેવી રીતે શુદ્ધિ મળે તે સ્પષ્ટ કહો; અને હે કૃષ્ણ, ગંગા વગેરે તીર્થો આ પાપનો નાશ કેવી રીતે કરે છે તે પણ જણાવો।”

Verse 30

कृष्ण उवाच । मा गयां गच्छ कौंतेय मा गंगां मा च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती

કૃષ્ણે કહ્યું—“હે કૌંતેય, ગયા ન જા; ગંગા પાસે પણ નહીં, પુષ્કર પાસે પણ નહીં. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, જ્યાં પ્રાચી સરસ્વતી વહે છે ત્યાં જા.”

Verse 31

ब्रह्मघ्नाश्च सुरा पाश्च ये चान्ये पापकारिणः । तत्र स्नात्वा विमुच्यंते यत्र प्राची सरस्वती

બ્રાહ્મણહત્યારા, સુરાપાન કરનાર અને અન્ય પાપકર્મી પણ—જ્યાં પ્રાચી સરસ્વતી છે ત્યાં સ્નાન કરીને—મુક્ત થાય છે।

Verse 32

नारायणेन प्रोक्तोऽसौ नरस्तद्वचनाद्द्रुतम् । सहितस्तेन संप्राप्तः प्राचीनं तीर्थमुत्तमम्

નારાયણના ઉપદેશ મુજબ તે પુરુષ તેમના વચનનું અનુસરણ કરીને, તેમની સાથે ઝડપથી જઈ તે ઉત્તમ પ્રાચીન તીર્થને પહોંચ્યો।

Verse 33

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्त्रिकालं नियतात्मवान् । तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात्

ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરીને, ત્રિકાળ સ્નાન-નિયમ પાળીને, સંયમી બની—તે પૂર્વસંચિત પાપમાંથી મુક્ત થયો।

Verse 34

विज्ञाय शुद्धमेनं तु राजा धर्मसुतो द्रुतम् । भ्रातृभिः सहितः प्राप्तस्तं द्रष्टुं नरपुंगवम्

તે શુદ્ધ થયો છે એમ જાણી, રાજા ધર્મસુત ભાઈઓ સાથે ઝડપથી આવી તે નરશ્રેષ્ઠને જોવા પહોંચ્યો।

Verse 35

ततस्तं प्रणतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः पुरःस्थितम् । आलिलिंग प्रहृष्टात्मा पृष्टवांश्चाप्यनामयम्

પછી સામે નમ્રતાથી નમસ્કાર કરીને ઊભેલા તેને જોઈ ધર્મપુત્ર હર્ષિત થયો; તેણે તેને આલિંગન કર્યું અને કુશળ-ક્ષેમ પણ પૂછ્યું।

Verse 36

भीमादिभिर्भ्रातृभिश्च तदा गुरुगणैर्वृतः । आलिंगितः प्रहृष्टैस्तु नरो गुणगणैर्वृतः

ત્યારે ભીમ વગેરે ભાઈઓ તથા ગુરુજનસમૂહથી ઘેરાયેલો, ગુણસમૃદ્ધ તે પુરુષ આનંદિત લોકોએ આલિંગિત કર્યો।

Verse 37

एतद्धि तन्महातीर्थं प्राचीनेति च शब्दितम् । स्नानक्रमेण मर्त्त्यानामन्येषामपि पावकम्

આ જ તે મહાતીર્થ છે, જે ‘પ્રાચીન’ નામે પ્રસિદ્ધ છે. અહીં સ્નાનવિધિ અનુસાર સ્નાન કરવાથી મનુષ્યોને જ નહિ, અન્યને પણ પાવનતા મળે છે।

Verse 38

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्तीर्थेऽस्मिन्ब्रह्महाऽपि यः । विमुक्तः पातकात्तस्मान्मोदते दिवि रुद्रवत्

બ્રહ્મહત્યાનો દોષી પણ જો ત્રણ રાત ઉપવાસ કરીને આ તીર્થમાં સ્નાન કરે, તો તે પાપથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગમાં રુદ્ર સમાન આનંદ કરે છે।

Verse 39

प्राचीने देव्यहं नित्यं वसामि सहितस्त्वया । प्रभासे तु महाक्षेत्रे विशेषात्तत्र भामिनि

હે દેવી, હું પ્રાચીનમાં તારી સાથે નિત્ય નિવાસ કરું છું; અને હે ભામિની, પ્રભાસના મહાક્ષેત્રમાં હું વિશેષરૂપે ત્યાં સ્થિત રહું છું।

Verse 40

सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् । प्राचीने तु वरारोहे न चेहागच्छते पुनः

હે વરારોહે, જે સરસ્વતીના ઉત્તર કાંઠે—પ્રાચીનમાં—દેહત્યાગ કરે છે, તે ફરી આ લોકમાં આવતો નથી।

Verse 41

आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्स्यति पुष्कलम् । नियमैश्चोपवासैश्च शोषयेद्देहमात्मनः

અહીં સ્નાન કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન પ્રચુર ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. અને નિયમો તથા ઉપવાસોથી તપ દ્વારા પોતાના દેહને સંયમિત—જાણે શુષ્ક—કરવો જોઈએ.

Verse 42

जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । यथा स्थंडिलगा नित्यं ये चान्यनियमाः पृथक्

જલાહારી, વાયુભક્ષી (પ્રાણાહારી) અને પર્ણાહારી તપસ્વીઓ; તેમજ જે નિત્ય નિર્વસ્ત્ર ભૂમિ પર શયન કરે છે—અને જે અન્ય ભિન્ન ભિન્ન નિયમો અલગ રીતે પાળે છે.

Verse 43

एवं मंक्याश्रमे येषां वसतां मृत्युरागतः । न ते मनुष्या देवास्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

આ રીતે મઙ્ક્યાશ્રમમાં વસતા લોકોને જ્યારે મૃત્યુ આવે છે, ત્યારે તેઓ (માત્ર) મનુષ્ય નથી—તેઓ દેવતુલ્ય છે. આ સત્ય હું તને કહું છું.

Verse 44

अस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्त्रुटिमात्रं तु कांचनम् । श्रद्धया द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं फलं लभेत्

આ તીર્થમાં જે કોઈ શ્રદ્ધાથી ઉત્તમ બ્રાહ્મણને સોનાનો અતિ નાનો કણમાત્ર પણ દાન આપે, તે મેરુ પર્વત સમાન મહાફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 45

अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति च मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्

આ તીર્થમાં જે મનુષ્યો શ્રાદ્ધ કરશે, તેઓ પોતાના વંશની એકવીસ પેઢીઓসহ નિશ્ચિતપણે સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 46

पितॄणां वल्लभे तीर्थे पिण्डेनैकेन तर्प्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति गयाश्राद्धकृतो यथा

પિતૃઓને પ્રિય એવા આ તીર્થમાં એક જ પિંડથી તૃપ્ત થયેલા પિતૃગણ, ગયામાં કરેલા શ્રાદ્ધ સમાન, બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 47

कृष्णपक्षे चतुर्द्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकैंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षया तृप्तिः पितृलोकं स गच्छति

કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ ત્યાં સ્નાન સદા વિધાન છે। જે ત્યાં પિણ્યાક અને જળ જેવા સરળ અર્પણોથી પણ પિંડ આપે છે, તેના પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ થાય છે અને તે પિતૃલોકને જાય છે।

Verse 48

भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

અને જે અન્નદાન કરે છે, તેઓ મોક્ષમાર્ગે આગળ વધે છે।

Verse 49

दधि दद्याद्योऽपि तत्र ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽग्निलोकं समासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्

જે ત્યાં બ્રાહ્મણને મનોહર દહીં દાન કરે છે, તે અગ્નિલોકને પ્રાપ્ત કરીને અતિ શોભન ભોગો ભોગવે છે।

Verse 50

ऊर्णां प्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्ल्लभाम्

જે ભક્તિપૂર્વક ઉત્તમ દ્વિજને ઊની પ્રાવરણ (કંબળ) દાન કરે છે, તે પણ અન્ય મર્ત્યો માટે અતિ દુર્લભ એવી પરમ સિદ્ધિને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 51

ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानसमं तेषां सुखेन फलमादिशेत्

અહીં મલિનતા નાશ કરવા માટે જે માનવો આ જળમાં પ્રવેશ કરે છે, તેઓને સહજ રીતે ગોદાન સમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે—એવું જાહેર કરવું જોઈએ.

Verse 52

भावेन यो नरस्तत्र कश्चित्स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ત્યાં જે કોઈ પુરુષ ભાવપૂર્વક સ્નાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ બ્રહ્મલોકમાં માન પામે છે.

Verse 53

तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेण हि तारिताः

તર્પણ અને પિંડદાનથી પિતૃઓ—નરકમાં સ્થિત હોય તોય—સ્વર્ગે જાય છે; કારણ કે સદ્પુત્ર તેમને ખરેખર તારણ આપે છે.

Verse 54

प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य याति तीर्थं हिमालयम् । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समालिहेत्

પૂર્વવાહિની સરસ્વતીને પ્રાપ્ત થઈ તે હિમાલય-તીર્થ તરફ જાય છે. હાથમાં જે હોય તે છોડીને પછી કોણીથી પુંછી લેવું.

Verse 55

यंयं काममभिध्याय तस्मिन्प्राणान्परित्यजेत् । तंतं सकलमाप्नोति तीर्थमाहात्म्ययोगतः

જે જે ઇચ્છાનું ધ્યાન કરીને કોઈ ત્યાં પ્રાણ ત્યજે છે, તે તીર્થમાહાત્મ્યના પ્રભાવથી એ ઇચ્છાને સંપૂર્ણ રીતે પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 56

अन्यद्देवि पुरा गीतं गांगेयेन युधिष्ठिरे । सत्यमेव हि गंगायां वयं जाता युधिष्ठिर

હે દેવી, પૂર્વે ગાંગેયે યુધિષ્ઠિરને બીજું પણ વચન ગાયું હતું— “ખરેખર સત્ય છે; અમે ગંગામાં જન્મ્યા છીએ, હે યુધિષ્ઠિર।”

Verse 58

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या सरस्वती लोकसुखावहा सदा । सरस्वतीं प्राप्य सुदुःखिता नराः सदा न शोचन्ति परत्र चेह च

બધી નદીઓમાં સરસ્વતી પરમ પુણ્યમય છે; સરસ્વતી સદા લોકસુખ આપનારી છે. મહાદુઃખથી પીડિત મનુષ્યો પણ સરસ્વતીને પામીને, ઇહ લોકમાં અને પરલોકમાં શોક કરતા નથી।

Verse 97

याः काश्चित्सरितो लोके तासां पुण्या सरस्वती

લોકમાં જેટલી પણ નદીઓ હોય, તેમાં સરસ્વતી જ પુણ્યમય (શ્રેષ્ઠ) છે।