Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

ऊदुंबरवनात्तस्मात्पुनर्देवी सरस्वती । अन्तर्द्धानेन शिखरमन्यत्प्राप्ता महानदी

Transliteration

ūduṃbaravanāttasmātpunardevī sarasvatī | antarddhānena śikharamanyatprāptā mahānadī

Translation

તે ઉદુંબરવનથી દેવી સરસ્વતી ફરી અંતર્ધાન થઈ, મહાનદીરૂપે આગળ વધતી, બીજા શિખર પર પહોંચી.

Word by Word

• ऊदुम्बरवनात्: from the Udumbara-grove
• ऊदुम्बरवनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ऊदुम्बर-वन (प्रातिपदिक; ऊदुम्बर + वन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (ऊदुम्बरस्य वनम्)

• तस्मात्: from there
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (पुनरावृत्ति/again)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवी-नाम

• अन्तर्द्धानेन: by (means of) disappearance/vanishing
• अन्तर्द्धानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्द्धान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• शिखरम्: a peak/summit
• शिखरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिखर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (शिखरम्)

• प्राप्ता: reached
• प्राप्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/भूतकालिक), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘प्राप्ता’ = having reached

• महानदी: the great river
• महानदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-नदी (प्रातिपदिक; महा + नदी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महती नदी)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gupta-Sarasvatī passage (implied) / peak-station (unnamed)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: From the udumbara grove, Sarasvatī suddenly becomes unseen (antar-dhāna); the landscape shows a quiet grove foreground and a distant peak where her presence re-emerges as a luminous stream or aura.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Udumbaravana
• Śikhara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic vision treats sacred rivers as divine beings who reveal and conceal themselves to shape holy geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Udumbaravana is the named sacred grove; the verse also points to a further śikhara (peak) reached by Sarasvatī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the focus is on Sarasvatī’s concealed movement (antardhāna) linking tīrthas.