Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

पूजामंत्रः । एवं संपूज्य कपिलां कुम्भस्थं च दिवाकरम् । ब्राह्मणे वेदविदुष उभयं प्रतिपादयेत्

Transliteration

pūjāmaṃtraḥ | evaṃ saṃpūjya kapilāṃ kumbhasthaṃ ca divākaram | brāhmaṇe vedaviduṣa ubhayaṃ pratipādayet

Translation

પૂજા-મંત્ર: આ રીતે કપિલા તથા કુંભમાં પ્રતિષ્ઠિત દિવાકર (સૂર્ય)ની સમ્યક પૂજા કરીને, વેદવિદ્વાન બ્રાહ્મણને બંનેનું વિધિપૂર્વક સમર્પણ કરવું.

Word by Word

• पूजामन्त्रः: (this is) the worship-mantra
• पूजामन्त्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूजा-मन्त्र (प्रातिपदिक; पूजा + मन्त्र)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/प्रथमा), एकवचनम्; शीर्षक/उक्तिविशेषः

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: thus)

• संपूज्य: having duly worshipped
• संपूज्य: Kriya (Purvakala/पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-पूज् (कृदन्त; धातु √पूज् (पूजायाम्) उपसर्गः सम् + ल्यप्/क्त्वा)
• Form: अव्ययीभावरूपं कृदन्तम्; क्त्वान्त (gerund/absolutive)

• कपिलाम्: Kapilā (the cow)
• कपिलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कुम्भस्थम्: situated in the pot
• कुम्भस्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कुम्भ-स्थ (प्रातिपदिक; कुम्भ + स्थ)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (दिवाकरस्य)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक-निपातः (conjunction)

• दिवाकरम्: the Sun (Divākara)
• दिवाकरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• ब्राह्मणे: to a brāhmaṇa
• ब्राह्मणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (4th/चतुर्थी), एकवचनम्; सम्प्रदानम्

• वेदविदुषे: to the Veda-knowing (brāhmaṇa)
• वेदविदुषे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: वेद-विद्वस् (प्रातिपदिक; वेद + विद्वस्)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (ब्राह्मणस्य)

• उभयम्: both (items)
• उभयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रतिपादयेत्: should present/offer
• प्रतिपादयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-√पद्/पादय् (धातु; √पद् caus. पादयति, उपसर्गः प्रति)
• Form: विधिलिङ्-लकारः (Optative/विध्यर्थ), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator/instructor voice within the māhātmya (ritual directive)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Kapilā–Divākara dāna-rite)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ritual pavilion at Prabhāsa: Kapilā is adorned with garlands; beside her a decorated water-pot (kumbha) bears a solar emblem; a priest completes worship and formally presents the gifts to a serene Veda-knowing brāhmaṇa.

Characters & Entities

• Kapilā (cow)
• Divākara (Sūrya)
• Kumbha (ritual pot)
• Brāhmaṇa
• Veda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worship culminates in dāna: devotion is completed by offering sacred objects to qualified recipients.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where this combined Kapilā and Sūrya rite is prescribed for great merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship Kapilā and Sūrya installed in a kumbha, then donate both to a Veda-learned Brāhmaṇa.