Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स तु वर्षसहस्रस्य तपःफलमवाप्स्यति । तत्रैव संस्थितं देवि तडागं चंद्रनिर्मितम्

Transliteration

sa tu varṣasahasrasya tapaḥphalamavāpsyati | tatraiva saṃsthitaṃ devi taḍāgaṃ caṃdranirmitam

Translation

…તે નિશ્ચિતપણે હજાર વર્ષના તપનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. અને ત્યાં જ, હે દેવી, ચંદ્રે રચેલું એક તળાવ પણ સ્થિત છે.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis-contrast)

• वर्षसहस्रस्य: of a thousand years
• वर्षसहस्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (वर्षाणां सहस्रम्)

• तपःफलम्: fruit of austerity
• तपःफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः फलम्)

• अवाप्स्यति: will obtain
• अवाप्स्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् + आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (emphatic particle)

• संस्थितम्: situated/standing
• संस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (taḍāgaṃ प्रति)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तडागम्: pond/tank
• तडागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तडाग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• चंद्रनिर्मितम्: made by the Moon
• चंद्रनिर्मितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र + निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मा/मि 'to measure/make' with निर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चन्द्रेण निर्मितम्)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candreśvara with Amṛta/Kalā-kuṇḍa and Soma-nirmita-tadāga

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A devotee emerges from the kuṇḍa, hands folded, approaching Candreśvara; above, Soma shines, and behind lies a serene lake said to be ‘moon-made’, with a silvery glow on its surface.

Characters & Entities

• Candreśvara
• Kalākuṇḍa/Amṛtakuṇḍa (context)
• Candramā (Moon)
• Taḍāga (lake)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy-site practices can condense immense spiritual effort into accessible rites when performed with faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kalākuṇḍa/Amṛtakuṇḍa and the Candreśvara vicinity in Prabhāsakṣetra, along with the Moon-made lake.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe at the tīrtha and worship Candreśvara to gain extraordinary tapas-like merit.