Adhyaya 342
અધ્યાય ૩૪૨માં પ્રભાસખંડ અંતર્ગત ઈશ્વર સ્થાનવિશેષનું ઉપદેશ આપે છે. દક્ષિણ–નૈઋત્ય દિશામાં થોડે અંતરે સોમ (ચંદ્ર) દ્વારા સ્વયંસ્થાપિત પાપહર લિંગ ‘ચન્દ્રેશ/ચન્દ્રેશ્વર’ તરીકે વર્ણવાયું છે. તેની નજીક પવિત્ર જળાશય ‘અમૃત-કુંડ’ છે, જેને ‘કલા-કુંડ’ નામે પણ ઓળખવામાં આવે છે. અહીં વિધિનો ક્રમ સ્પષ્ટ છે—પ્રથમ કુંડમાં સ્નાન, પછી ચન્દ્રેશ્વરની પૂજા. આ રીતે કરનારને સહસ્ર વર્ષના તપનું ફળ મળે છે એવી ફલશ્રુતિ છે. ઉપરાંત ચંદ્રે બનાવેલો એક તડાગ ઉલ્લેખિત છે—સોળ ધનુષ્ય-પરિમાણ જેટલો વિસ્તૃત—અને ચન્દ્રેશના સંદર્ભે પૂર્વ–પશ્ચિમ દિશામાં સ્થિત; તેથી આ વિભાગ તીર્થ-નકશા સમાન માર્ગદર્શન આપે છે. ઉપસંહારમાં તેને પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યના આશાપૂરામાહાત્મ્ય પ્રવાહમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्य दक्षिणनैरृत्ये नातिदूरे व्यवस्थितम् । लिंगं पापहरं देवि स्वयं सोमप्रतिष्ठितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, તેના દક્ષિણ-નૈઋત્ય દિશામાં બહુ દૂર નહીં, પાપહર એક લિંગ સ્થિત છે; તેને સ્વયં સોમ (ચંદ્ર)એ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું છે.
Verse 2
तत्रैवामृतकुण्डं तु कलाकुण्डं तु तत्स्मृतम् । तत्र स्नात्वा तु चंद्रेशं यो नरः पूजयिष्यति
ત્યાં જ અમૃતકુંડ છે; તે કલાકુંડ તરીકે પણ સ્મરાય છે. ત્યાં સ્નાન કરીને જે પુરુષ ચંદ્રેશ (ચંદ્રેશ્વર)ની પૂજા કરશે…
Verse 3
स तु वर्षसहस्रस्य तपःफलमवाप्स्यति । तत्रैव संस्थितं देवि तडागं चंद्रनिर्मितम्
…તે નિશ્ચિતપણે હજાર વર્ષના તપનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. અને ત્યાં જ, હે દેવી, ચંદ્રે રચેલું એક તળાવ પણ સ્થિત છે.
Verse 4
धनुःषोडशविस्तारं चंद्रेशात्पूर्वपश्चिमे । तत्पूर्वं ते समाख्यातं मुक्तिदानादिपूर्वकम्
ચંદ્રેશના પૂર્વ અને પશ્ચિમ તરફ તેનું વિસ્તરણ સોળ ધનુષ જેટલું છે. મુક્તિદાન વગેરે તેનો પ્રભાવ મેં અગાઉ જ તને કહ્યો છે.
Verse 342
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य आशापूरमाहात्म्ये चंद्रेश्वरकलाकुण्डतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યના અંતર્ગત આશાપૂરમાહાત્મ્યમાં “ચન્દ્રેશ્વર–કલાકુંડ તીર્થમાહાત્મ્યવર્ણન” નામનો ત્રણસો બેતાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।