Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 323›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततः पश्येन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । क्षेमेश्वरेति विख्यातमृषितोयातटे स्थितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tataḥ paśyenmahādevi tasya dakṣiṇataḥ sthitam | kṣemeśvareti vikhyātamṛṣitoyātaṭe sthitam

Translation

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ તે સ્થાનના દક્ષિણ ભાગે ઋષિતોયા નદીના કાંઠે સ્થિત, ‘ક્ષેમેશ્વર’ તરીકે વિખ્યાત સ્થાનનું દર્શન કરવું જોઈએ।

Word by Word
ईश्वरःĪśvara (Lord Śiva)
ईश्वरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपदम्
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formअव्यय, काल/क्रम-वाचक क्रियाविशेषण (adverb of sequence)
पश्येत्should see
पश्येत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपदम्
महादेविO great goddess
महादेवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहादेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)
तस्यof it/of that (place)
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
दक्षिणतःto the south (of)
दक्षिणतः:
Adhikarana (Spatial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootदक्षिणतः (अव्यय; दिश्-प्रत्ययान्त)
Formदिक्-सम्बन्धि अव्यय (directional adverb)
स्थितम्situated/standing
स्थितम्:
Karma (Object complement/कर्म)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); ‘(something) situated’
क्षेमेश्वर-इति‘(called) Kṣemeśvara’
क्षेमेश्वर-इति:
Sambandha (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootक्षेमेश्वर (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
Formइति-प्रयोगः नामनिर्देशे (quotative for naming)
विख्यातम्well-known
विख्यातम्:
Karma (Object complement/कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + ख्या (धातु) + विख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
ऋषि-तोय-तटेon the bank of Ṛṣi-toya (river)
ऋषि-तोय-तटे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
स्थितम्situated
स्थितम्:
Karma (Object complement/कर्म)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṣemeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī, pointing south toward a riverside shrine labeled Kṣemeśvara; the Ṛṣitoyā flows beside steps/ghāṭa and a liṅga-sanctum under sacred trees.

Characters & Entities
Ī
Īśvara (Śiva)
M
Mahādevī (Pārvatī)
K
Kṣemeśvara
Ṛ
Ṛṣitoya

FAQs

Dharma is mapped onto geography: the Lord guides the devotee through a sequence of sanctified places meant for darśana and inner well-being (kṣema).

Kṣemeśvara, located on the bank of the Ṛṣitoya, within Prabhāsa-kṣetra.

A darśana instruction (“one should behold/visit”); further rites are not specified in this verse.

←Previous Verse
Next Verse→