Adhyaya 323
શિવ–દેવીના ઉપદેશાત્મક સંવાદમાં ઈશ્વર દેવીને અગાઉ ઉલ્લેખિત પવિત્ર બિંદુના ‘દક્ષિણ’ તરફ, ઋષિતોયા નદીના કાંઠે આવેલા એક તીર્થસ્થાન તરફ ધ્યાન દોરે છે. તે સ્થળને ક્ષેમેશ્વર તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે; નામપરંપરા પણ જાળવાય છે—પૂર્વકાળમાં તે ભૂતીશ્વર તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું, અને કલિયુગમાં તેને ક્ષેમેશ/ક્ષેમેશ્વર તરીકે પ્રખ્યાત કરવામાં આવે છે. અધ્યાયનો વ્યવહારિક ઉપદેશ સંક્ષિપ્ત અને યાત્રાકેન્દ્રિત છે: આ દેવના દર્શન પછી પૂજા કરવાથી ભક્ત સર્વ કિલ્બિષ (પાપ/અશુદ્ધિ)માંથી મુક્ત થાય છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે તેને સ્કંદમહાપુરાણની 81,000 શ્લોકોની સંહિતામાં, પ્રાભાસ ખંડના પ્રાભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય હેઠળ ‘ક્ષેમેશ્વરમાહાત્મ્ય-વર્ણન’ અધ્યાય તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः पश्येन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । क्षेमेश्वरेति विख्यातमृषितोयातटे स्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ તે સ્થાનના દક્ષિણ ભાગે ઋષિતોયા નદીના કાંઠે સ્થિત, ‘ક્ષેમેશ્વર’ તરીકે વિખ્યાત સ્થાનનું દર્શન કરવું જોઈએ।
Verse 2
भूतीश्वरेति नामास्य पूर्वं च परिकीर्तितम् । क्षेमेशेति कलौ देवि तस्य नाम प्रकीर्तितम्
આ દેવનું નામ પહેલાં ‘ભૂતીશ્વર’ તરીકે પરિકીર્તિત હતું; પરંતુ કલિયુગમાં, હે દેવી, તેનું નામ ‘ક્ષેમેશ’ તરીકે પ્રખ્યાત છે।
Verse 3
तं दृष्ट्वा पूजयित्वा च मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः
તેમનું દર્શન કરીને અને પૂજન કરીને મનુષ્ય સર્વ પાપ-કલ્મષોથી મુક્ત થાય છે।
Verse 323
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’ માં ‘ક્ષેમેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ત્રણસો ત્રેવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।