Adhyaya 301
આ અધ્યાયમાં ઈશ્વર–દેવીનો સંક્ષિપ્ત તત્ત્વચર્ચાત્મક સંવાદ છે. પ્રભાસ ક્ષેત્રના તીર્થસમૂહમાં સિદ્ધેશ્વરને શ્રેષ્ઠ લિંગસ્થાન તરીકે દર્શાવી તેની નજીકતા અને દિશાસ્થિતિ જણાવવામાં આવે છે. દેવોએ ઝડપથી ‘સંગાલેશ્વર’ નામે શિવલિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી; ત્યારબાદ સિદ્ધગણોએ ‘સિદ્ધેશ્વર’ને સર્વસિદ્ધિદાતા માની સ્થાપિત કરી સ્તુતિ કરી. શિવનો વર: જે સાધક નિયમપૂર્વક ત્યાં આવી સ્નાન કરે, સિદ્ધનાથની પૂજા કરે અને જપ કરે—વિશેષ કરીને શતરુદ્રીય, અઘોર મંત્ર અને મહેશ્વર ગાયત્રી—તે છ માસમાં સિદ્ધિ તથા અણિમા વગેરે શક્તિઓ પ્રાપ્ત કરે છે. આશ્વયુજ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીની મહારાત્રિએ નિર્ભય અને સ્થિર સાધકને વિશેષ સફળતા મળે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે ફલશ્રુતિમાં આ માહાત્મ્યને પાપનાશક અને સર્વકામફલપ્રદ ગણાવ્યું છે.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सिद्धेश्वरमनुत्तमम् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम्
ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાદેવી, ત્યારબાદ તે અનુત્તમ સિદ્ધેશ્વર પાસે જવું જોઈએ; તે જ સ્થળના પૂર્વ દિશાભાગમાં, બહુ દૂર નહીં, સ્થિત છે.
Verse 2
यदा देवैः समेत्याशु शिवलिंगं प्रतिष्ठितम् । संगालेश्वर नामाढ्यं सर्वपापहरं शुभम्
જ્યારે દેવતાઓ એકત્ર થઈ ત્વરિત શિવલિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી, ત્યારે તે ‘સંગાલેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ, મંગલમય અને સર્વપાપહર બન્યું.
Verse 3
तदा सिद्धगणाः सर्वे समाराध्य वृषध्वजम् । स्थापयांचक्रिरे लिंगं सर्वसिद्धिप्रदायकम्
ત્યારે સર્વ સિદ્ધગણોએ વૃષધ્વજ (શિવ)ની આરાધના કરીને, સર્વસિદ્ધિ પ્રદાન કરનાર તે લિંગની સ્થાપના કરી.
Verse 4
तत्सिद्धेश्वर नामाढ्यं महापातकनाशनम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैस्तदा सिद्धगणाः शिवम्
ત્યારે ‘સિદ્ધેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ, મહાપાતકનાશક તે લિંગને લઈને સિદ્ધગણોએ વિવિધ સ્તોત્રોથી શિવની સ્તુતિ કરી।
Verse 5
ततस्तुष्टो महादेवो याच्यतां वरमुत्तमम् । नमस्कृत्य ततः सर्वे प्रोचुश्च शशिशेखरम्
પછી પ્રસન્ન મહાદેવે કહ્યું— “ઉત્તમ વર માગો।” ત્યારબાદ સૌએ નમસ્કાર કરીને શશિશેખરને નિવેદન કર્યું।
Verse 6
इहागत्य नरो यस्तु स्नात्वा च विधिपूर्वकम् । अर्चयेत्सिद्धनाथं च जपेच्च शतरुद्रियम्
જે મનુષ્ય અહીં આવી વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને, સિદ્ધનાથની પૂજા કરે અને શતરુદ્રિયમ્ જપે,
Verse 7
अघोरं वा जपेन्मन्त्रं गायत्र्यं च महेश्वरम् । षण्मासाभ्यन्तरेणैव जपेच्च मुनिसत्तमाः । अणिमादिगुणैश्वर्यं संसिद्धिं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
અથવા તે અઘોર મંત્રનો જપ કરે અને મહેશ્વર ગાયત્રી પણ. હે મુનિશ્રેષ્ઠો, છ માસની અંદર આ જપ કરવાથી તે નિશ્ચયે અણિમા આદિ ગુણૈશ્વર્ય તથા પૂર્ણ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 8
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यंतर्धानं गतो हरः । सिद्धेश्वरं तु संपूज्य ह्यघोरं च जपेन्नरः
ઈશ્વરે કહ્યું— “એવું જ થશે।” એમ કહી હર (શિવ) અંતર્ધાન થયા. ત્યારબાદ મનુષ્યે સિદ્ધેશ્વરની વિધિવત્ પૂજા કરીને અઘોર મંત્રનો જપ કરવો જોઈએ।
Verse 9
आश्वयुक्कृष्णपक्षे तु चतुर्दश्यां महानिशि । धैर्यमालंब्य निर्भीकः स सिद्धिं प्राप्नुयान्नरः
આશ્વયુજ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીની મહાનિશામાં ધૈર્ય ધારણ કરી નિર્ભય રહેનારો મનુષ્ય સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 10
इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । सिद्धेश्वरस्य देवस्य सर्वकामफलप्रदम्
આ રીતે, હે દેવી, પાપનાશક એવું આ માહાત્મ્ય કહેલું છે—સિદ્ધેશ્વર દેવનું, જે સર્વ કામનાઓનું ફળ આપનાર છે।
Verse 301
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोत्तरत्रिशत तमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘સિદ્ધેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ત્રણસો એકમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।