Adhyaya 30

Verse 1

देव्युवाच । स्नात्वा तत्राग्नितीर्थेषु कं देवं पूर्वमर्च्चयेत् । निर्विघ्ना जायते येन यात्रा नृणां सुरेश्वर । तन्मे यात्राविधानं तु यथावद्वक्तुमर्हसि

દેવીએ કહ્યું—હે સુરેશ્વર! ત્યાં અગ્નિતીર્થોમાં સ્નાન કર્યા પછી સૌપ્રથમ કયા દેવનું પૂજન કરવું, જેના દ્વારા મનુષ્યોની યાત્રા નિર્વિઘ્ન બને? તેથી કૃપા કરીને મને યાત્રાવિધાન યથાવત્ કહો.

Verse 2

ईश्वर उवाच । एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वार्घ्यं च महोदधौ । संपूज्य गंधपुष्पैश्च वस्त्रैः पुष्पावलेपनैः

ઈશ્વરે કહ્યું—આ રીતે વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરીને અને મહાસમુદ્રમાં અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને, સુગંધ, પુષ્પ, વસ્ત્ર તથા પુષ્પલેપનથી ભક્તિપૂર્વક સંપૂર્ણ પૂજન કરવું।

Verse 3

हिरण्मयं यथाशक्त्या प्रक्षिपेत्तत्र कंकणम् । ततः पितॄंस्तर्पयित्वा गच्छेद्देवं कपर्दिनम्

યથાશક્તિ ત્યાં સુવર્ણમય કંકણ અર્પણ કરવું. ત્યારબાદ પિતૃઓને તર્પણ કરીને જટાધારી કપર્દિન દેવ (શિવ) પાસે જવું।

Verse 4

पुष्पैर्धूपैस्तथा गन्धैर्वस्त्रैः संपूज्य भक्तितः । गणानां त्वेति मन्त्रेण अर्घ्यं चास्मै निवेदयेत्

પુષ્પ, ધૂપ, સુગંધ અને વસ્ત્રોથી ભક્તિપૂર્વક સમ્યક પૂજન કરીને, ‘ગણાનાં ત્વે…’ મંત્રથી તેમને અર્ઘ્ય નિવેદન કરવું।

Verse 5

शूद्राणामथ देवेशि मंत्रश्चाष्टाक्षरः स्मृतः । तत्र सोमेश्वरं गच्छेद्देवं पापहरं परम्

હે દેવેશી! શૂદ્રો માટે અષ્ટાક્ષરી મંત્ર સ્મૃત છે. ત્યારબાદ ત્યાં પાપહર પરમ દેવ સોમેશ્વર પાસે જવું।

Verse 6

स्नापयित्वा विधानेन जपेच्च शतरुद्रियम् । तथा रुद्रान्सपञ्चांगास्तथान्या रुद्रसंहिताः

વિધિપૂર્વક (દેવતાનું) સ્નાપન કરીને શતરુદ્રીયનો જપ કરવો; તેમજ પંચાંગসহિત રુદ્રમંત્રો અને અન્ય રુદ્રસંહિતાઓનું પણ પાઠ કરવો।

Verse 7

स्नापयेत्पयसा चैव दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्

ભગવાનને દૂધથી સ્નાન કરાવવું, તેમજ ઘી મિશ્રિત દહીંથી પણ. મધુ અને શેરડીના રસથી સ્નાન કરાવી, કુંકુમથી લેપન કરવું.

Verse 8

कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभियुतेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पूज्यं संपूजयेत्ततः

પછી કપૂર અને ઉશીર મિશ્રિત તથા કસ્તૂરી-યુક્ત સુગંધિત ચંદનથી પૂજ્ય પ્રભુની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવી.

Verse 9

धूपैर्बहुविधैर्देवं धूपयित्वा यथाविधि । वस्त्रैः संवेष्टयेत्पश्चाद्दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम्

યથાવિધિ અનેક પ્રકારના ધૂપથી દેવને ધૂપિત કરીને, પછી વસ્ત્રોથી તેમને આવરી, ઉત્તમ નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું.

Verse 10

आरार्तिकं ततः कृत्वा नृत्यं कुर्याद्यथेच्छया । अष्टांगं प्रणिपत्यैवं गीतवाद्यादिकं ततः

પછી આરાર્તિક કરીને, ઇચ્છા મુજબ નૃત્ય કરવું. ત્યારબાદ અષ્ટાંગ પ્રણામ કરી, પછી ગીત-વાદ્યાદિ દ્વારા પ્રભુનું સ્તવન કરવું.

Verse 11

धर्मश्रवणसंयुक्तं कार्यं प्रेक्षणकं विभोः । ततो दद्याद्द्विजातिभ्यस्तपस्विभ्यश्च शक्तितः

ધર્મશ્રવણ સાથે પ્રભુનું પવિત્ર પ્રેક્ષણક (ધાર્મિક આયોજન) કરવું. પછી શક્તિ મુજબ દ્વિજોને અને તપસ્વીઓને દાન આપવું.

Verse 12

दीनांधकृपणेभ्यश्च दानं कार्पटिकेषु च । वृषभस्तत्र दातव्यः प्रवृत्ते क्रूरकर्मणि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि भामिनि

દીન, અંધ અને કૃપણ લોકોને તથા દરિદ્ર ભિક્ષુકોને યથાશક્તિ દાન આપવું જોઈએ. તે સ્થાને જ્યારે ક્રૂર કર્મોની પ્રવૃત્તિ ઊઠે ત્યારે વૃષભદાન કરવું; ત્યારબાદ, હે સુન્દરી, તે જ દિવસે ઉપવાસ કરવો.

Verse 13

यस्मिन्नहनि पश्येत देवं सोमेश्वरं नरः । सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

જે દિવસે મનુષ્ય સોમેશ્વર દેવના દર્શન કરે, તે તિથિ ભક્તિપરાયણોએ એક પૂર્ણ વર્ષ ઉપવાસરૂપે પાળવી જોઈએ.

Verse 14

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तथा च सर्वतीर्थानां सकलं लभते फलम्

આ રીતે ભક્તિપૂર્વક આચરણ કરનાર મનુષ્ય માનવજન્મનું સાચું ફળ મેળવે છે; અને તેમ જ સર્વ તીર્થોનું સંપૂર્ણ પુણ્યફળ પણ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 15

उद्धरेत्पितृवर्गं च मातृवर्गं च भामिनि । बाल्ये वयसि यत्पापं वार्धक्ये यौवनेऽपि वा

હે સુન્દરી, તે પિતૃવંશ અને માતૃવંશ—બન્નેનો ઉદ્ધાર કરે છે; અને બાળપણમાં, યુવાનીમાં અથવા વૃદ્ધાવસ્થામાં કરેલું જે કોઈ પાપ હોય—

Verse 16

क्षालयेच्चैव तत्सर्वं दृष्ट्वा सोमेश्वरं नरः । न दुःखितो न दारिद्रो दुर्भगो वा न जायते

સોમેશ્વરના દર્શનથી મનુષ્ય તે સર્વ પાપ ધોઈ નાખે છે. તે ન દુઃખી જન્મે, ન દરિદ્ર બને, અને ન દુર્ભાગ્યવાન થાય.

Verse 17

सप्तजन्मान्तरेणैव दृष्टे सोमेश्वरे विभौ । धनधान्यसमायुक्ते स्फीते सञ्जायते कुले

જે સાત જન્માંતર પછી પણ વિભુ સોમેશ્વરના દર્શન કરે છે, તે ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ અને સ્ફીત કુળમાં જન્મ પામે છે.

Verse 18

भक्तिर्भवति भूयोऽपि सोमनाथं प्रति प्रभुम् । क्षीरेण स्नपनं पूर्वं ततो धारासमुद्भवम्

પ્રભુ સોમનાથ પ્રત્યે ભક્તિ વધુ ને વધુ વધે છે. પ્રથમ દૂધથી સ્નાપન થાય, પછી ધારારૂપે અવિરત અર્પણપ્રવાહ વહે છે.

Verse 19

प्रथमे प्रथमे यामे महास्ना नमतः परम् । मध्याह्ने देवदेवस्य ये प्रपश्यन्ति मानवाः । संध्यामारार्तिकं भूयो न जायन्ते च मानुषाः

જે દરેક પ્રથમ યામમાં મહાસ્નાન કરીને નમન કરે છે, મધ્યાહ્ને દેવદેવના દર્શન કરે છે, અને સંધ્યાએ ફરી આરતી જુએ છે—તે ફરી માનવ જન્મ પામતા નથી.

Verse 20

मत्वा कलियुगं रौद्रं बहुपापं वरानने । नान्येन तरते दुर्गां कर्मणा दुर्गतिं नरः

હે વરાનને! કલિયુગ રૌદ્ર અને બહુ પાપમય છે એમ જાણીને પણ, મનુષ્ય અન્ય કોઈ કર્મથી આ દુર્ગમ દુર્ગતિ પાર કરી શકતો નથી.

Verse 30

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये सोमेश्वरपूजामाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशोध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડમાં, પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યના અંતર્ગત સોમેશ્વર-માહાત્મ્યમાં ‘સોમેશ્વરપૂજા-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો ત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.