Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

धन्वंतरशते प्रोक्तं सोमेशाज्जलमध्यगम् । कुण्डं पापहरं प्रोक्तं शतहस्तप्रमाणतः । तत्र स्नानं प्रकुर्वीत विगाह्य निधिमंभसाम्

Transliteration

dhanvaṃtaraśate proktaṃ someśājjalamadhyagam | kuṇḍaṃ pāpaharaṃ proktaṃ śatahastapramāṇataḥ | tatra snānaṃ prakurvīta vigāhya nidhimaṃbhasām

Translation

ધન્વંતરીના શત તીર્થોમાં જણાવાયેલું આ કુંડ સોમેશ (સોમનાથ) નજીક જળમધ્યે સ્થિત છે. તે પાપહર છે અને શતહસ્ત પ્રમાણનું છે; તે જળનિધિમાં ડૂબકી લગાવી ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું જોઈએ.

Word by Word

• धन्वन्तरशते: in the Dhanvantari-śata (hundred-section)
• धन्वन्तरशते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धन्वन्तर (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘धन्वन्तरशते’ = धन्वन्तरस्य शते (in the hundred [chapter/section] of Dhanvantari)

• प्रोक्तम्: is said/declared
• प्रोक्तम्: Kriya-samartha (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicative)

• सोमेशात्: from Someśa
• सोमेशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सोमेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

• जलमध्यगम्: situated in the middle of water
• जलमध्यगम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त-प्रातिपदिक; गम् धातोः)
• Form: उपपद-समास; ‘जलमध्यग’ = जलस्य मध्ये गच्छति/स्थितः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् कुण्डम्

• कुण्डम्: a pond; sacred pool
• कुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• पापहरम्: sin-removing
• पापहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् कुण्डम्

• प्रोक्तम्: is said/declared
• प्रोक्तम्: Kriya-samartha (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• शतहस्तप्रमाणतः: by a measure of a hundred hands
• शतहस्तप्रमाणतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शत (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक) + तः (तसिल्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषणम्; ‘शतहस्तप्रमाणतः’ = by the measure of a hundred hands

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• प्रकुर्वीत: should perform
• प्रकुर्वीत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

• विगाह्य: having plunged into
• विगाह्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: गाह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having plunged/immersed’

• निधिम्: treasure; store
• निधिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• अम्भसाम्: of the waters
• अम्भसाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhanvantari-śata-prokta kuṇḍa near Someśa (Somanātha)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A sacred rectangular/rounded kuṇḍa near the sea-temple precincts of Somanātha; pilgrims descend steps, immerse with folded hands; the Somanātha liṅga-temple silhouette and coastal light frame the scene.

Characters & Entities

• Dhanvantari
• Someśa/Somanātha
• kuṇḍa (sacred pool)
• Padmaka-tīrtha (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is framed as both inner and outer: immersion in sanctified waters symbolizes the washing away of accumulated wrongdoing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sin-removing kuṇḍa situated in/among waters near Someśa (Somanātha), associated with the Dhanvantari ‘hundred’ tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform snāna by fully immersing (vigāhya) in the kuṇḍa.