Adhyaya 282

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततः श्रुत्वा च शर्यातिर्वलभीस्थान संस्थितः । वयस्थं च्यवनं श्रुत्वा आनन्दोद्गतमानसः

ઈશ્વરે કહ્યું—પછી વલભીમાં નિવાસ કરતા રાજા શર્યાતીએ ચ્યવન યુવાન થયા છે એમ સાંભળીને, આનંદથી તેનું મન ઉછળી ઊઠ્યું।

Verse 2

प्रहृष्टः सेनया सार्द्धं स प्रायाद्भार्गवाश्रमम् । च्यवनं च सुकन्यां च हृष्टां देव सुतामिव

અતિ હર્ષિત થઈ તે પોતાની સેના સાથે ભાર્ગવ આશ્રમ તરફ ગયો. ત્યાં તેણે ચ્યવન અને સુકન્યાને જોયાં—સુકન્યા દેવકન્યા જેવી તેજસ્વી અને પ્રસન્ન હતી.

Verse 3

गतो महीपः शर्यातिः कृत्स्नानंदमहोदधिः । ऋषिणा सत्कृतस्तेन सभार्यः पृथिवीपतिः । तत्रोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे महामनाः

સંપૂર્ણ આનંદના મહાસાગર સમા રાજા શર્યાતિ ત્યાં ગયા. તે ઋષિએ તેમનો સત્કાર કર્યો; રાણી સહિત પૃથ્વીપતિ બેઠા અને ત્યાં મહામનાએ કલ્યાણકારી વાતો કરી.

Verse 4

अथैनं भार्गवो देवि ह्युवाच परिसांत्वयन् । याजयिष्यामि राजंस्त्वां संभारानुपकल्पय

ત્યારે, હે દેવી, ભાર્ગવ ઋષિએ તેને શાંત્વના આપતાં કહ્યું—“હે રાજન, હું તારો યજ્ઞ કરાવીશ; યજ્ઞના સંભાર તૈયાર કર.”

Verse 5

ततः परमसंहृष्टः शर्यातिः पृथिवीपतिः । च्यवनस्य महादेवि तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत्

ત્યારે, હે મહાદેવી, અત્યંત હર્ષિત પૃથ્વીપતિ શર્યાતિએ ચ્યવનના તે વચનને આદરપૂર્વક સ્વીકારી સન્માન કર્યું.

Verse 6

प्रशस्तेऽहनि याज्ञीये सर्वकामसमृद्धिमत् । कारयामास शर्यातिर्यज्ञायतनमुत्तमम्

યજ્ઞ માટે યોગ્ય શુભ દિવસે શર્યાતિએ સર્વ કામનાઓની સમૃદ્ધિથી યુક્ત એવું ઉત્તમ યજ્ઞાયતન બનાવડાવ્યું.

Verse 7

तत्रैव च्यवनो देवि याजयामास भार्गवम् । अद्भुतानि च तत्रासन्यानि तानि महेश्वरि

ત્યાં જ, હે દેવી, ભાર્ગવ ચ્યવને યજ્ઞ કરાવ્યો; અને હે મહેશ્વરી, ત્યાં અનેક અદ્ભુત ઘટનાઓ બની।

Verse 8

अगृह्णाच्च्यवनः सोममश्विनोर्देवयोस्तदा । तमिन्द्रो वारयामास मा गृहाण तयोर्ग्रहम्

ત્યારે ચ્યવને બંને દિવ્ય અશ્વિનો માટે સોમ ગ્રહણ કર્યો. ઇન્દ્રએ તેને અટકાવી કહ્યું—“તેમનો ગ્રહ (ભાગ) ન લે।”

Verse 9

इन्द्र उवाच । उभावेतौ न सोमार्हौ नासत्याविति मे मतिः । भिषजौ देवतानां हि कर्मणा तेन गर्हितौ

ઇન્દ્ર બોલ્યો—“મારા મત પ્રમાણે આ બે નાસત્ય સોમના અધિકારી નથી; કારણ કે તેઓ દેવતાઓના વૈદ્ય છે, અને એ કર્મથી નિંદિત ગણાય છે।”

Verse 10

च्यवन उवाच । माऽवमंस्था महात्मानौ रूपद्रविणवर्चसौ । यौ चक्रतुश्च मामद्य वृंदारकमिवाजरम्

ચ્યવન બોલ્યો—“રૂપ, ધન અને તેજથી દીપ્ત એવા તે બે મહાત્માઓનો અપમાન ન કર. તેમણે જ મને આજે દેવતાસમાન યુવાન અને અજર બનાવ્યો છે।”

Verse 11

समत्वेनान्यदेवानां कथं वै नेक्षते भवान् । अश्विनावपि देवेन्द्र देवौ विद्धि परंतप

તમે તેમને અન્ય દેવતાઓની સમાનતાથી કેમ નથી જોતા? હે દેવેન્દ્ર, હે પરંતપ, જાણો કે અશ્વિનૌ પણ દેવ છે।

Verse 12

इन्द्र उवाच । चिकित्सकौ कर्मकरौ कामरूपसमन्वितौ । लोके चरंतौ मर्त्यानां कथं सोममिहार्हतः

ઇન્દ્રે કહ્યું—તે બંને વૈદ્ય છે, માત્ર કર્મચારી છે, ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર; મર્ત્યોમાં લોકમાં ફરતાં તેઓ અહીં સોમના અધિકારી કેવી રીતે થાય?

Verse 13

ईश्वर उवाच । एतदेव यदा वाक्यमाम्रेडयति वासवः । अनादृत्य ततः शक्रं ग्रहं जग्राह भार्गवः

ઈશ્વરે કહ્યું—જ્યારે વાસવ (ઇન્દ્ર) આ જ વચન વારંવાર પુનરાવર્તિત કરતો રહ્યો, ત્યારે ભાર్గવ (ચ્યવન) શક્રને અવગણીને સોમ-ગ્રહ (આહુતિનો પાત્ર/ભાગ) ઝૂંટી લીધો.

Verse 14

ग्रहीष्यंतं ततः सोममश्विनोः सत्तमं तदा । समीक्ष्य बलभिद्देव इदं वचनमब्रवीत्

ત્યારે અશ્વિનો માટે નિર્ધારિત શ્રેષ્ઠ સોમ-ભાગ તેને લેતો જોઈ, બલભિદ્ દેવ (ઇન્દ્ર) એ આ વચન કહ્યું.

Verse 15

आभ्यामर्थाय सोमं त्वं ग्रहीष्यसि यदि स्वयम् । वज्रं ते प्रहरिष्यामि घोररूपमनुत्तमम्

જો તું પોતે તે બંને માટે સોમ-ભાગ ગ્રહણ કરશે, તો હું તારા પર મારું વજ્ર પ્રહાર કરીશ—ભયંકર રૂપવાળું, અનુત્તમ.

Verse 16

एवमुक्तः स्वयमिन्द्रमभिवीक्ष्य स भार्गवः । जग्राह विधिवत्सोममश्विभ्यामुत्तमं ग्रहम्

આ રીતે કહ્યા પછી, ભાર్గવ (ચ્યવન) એ ઇન્દ્ર તરફ સીધી નજર કરીને, વિધિપૂર્વક અશ્વિનો માટે ઉત્તમ સોમ-ગ્રહ ગ્રહણ કર્યો.

Verse 17

ततोऽस्मै प्राहरत्कोपाद्वज्रमिंद्रः शचीपतिः । तस्य प्रहरतो बाहुं स्तंभयामास भार्गवः

ત્યારે ક્રોધે શચીપતિ ઇન્દ્રે વજ્રથી તેના પર પ્રહાર કર્યો; પરંતુ પ્રહાર કરતાં જ ભાર్గવે તેનો બાહુ સ્તંભિત કરી દીધો.

Verse 18

स्तंभयित्वाथ च्यवनो जुहुवे मन्त्रतोऽनलम् । कृत्यार्थी सुमहातेजा देवं हिंसितुमुद्यतः

તેને સ્તંભિત કરીને ચ્યવને મંત્રોથી અગ્નિમાં આહુતિ અર્પી; કૃત્યા મેળવવાની ઇચ્છાથી, મહાતેજસ્વી બની, દેવને હિંસા કરવા ઉદ્યત થયો.

Verse 19

तत्र कृत्योद्भवो यज्ञे मुनेस्तस्य तपोबलात् । मदोनाम महावीर्यो महाकायो महासुरः

ત્યાં તે યજ્ઞમાં, તે મુનિના તપોબળથી કૃત્યા-ઉદ્ભવ એક સત્તા પ્રગટ થઈ—મહાવીર્યવાન, મહાકાય, ‘મદ’ નામનો મહાસુર.

Verse 20

शरीरं यस्य निर्देष्टुमशक्यं च सुरासुरैः । तस्य प्रमाणं वपुषा न तुल्यमिह विद्यते

તેનું શરીર એવું હતું કે દેવો અને દાનવો પણ તેનું પરિમાણ કહી શકતા નહોતા; દેહના મહત્ત્વમાં અહીં તેની સમકક્ષ કોઈ નહોતો.

Verse 21

तस्यास्यं चाभवेद्घोरं दंष्ट्रा दुर्दर्शनं महत् । हनुरेकः स्थितस्तस्य भूमावेको दिवं गतः

તેનું મુખ અતિ ભયંકર હતું અને તેની વિશાળ દંષ્ટ્રાઓ જોવી પણ દુષ્કર હતી; તેના બે જડબામાંથી એક ભૂમિ પર સ્થિત હતો અને બીજો આકાશ સુધી પહોંચ્યો હતો.

Verse 22

चतस्रश्चापि ता दंष्ट्रा योजनानां शतंशतम् । इतरे त्वस्य दशना बभूबुर्दशयोजनाः

તેની ચાર દંષ્ટ્રાઓ પ્રત્યેક શત-શત યોજનના પણ શતગણ જેટલી દીર્ઘ હતી; અને અન્ય દાંત પ્રત્યેક દશ યોજન લાંબા હતા.

Verse 23

प्राकारसदृशाकारा मूलाग्रसमदर्शनाः । नाम्ना पर्वतसंकाशाश्चायुतायुतयोजनाः

તે પ્રાકાર સમાન આકારવાળા, મૂળથી અગ્ર સુધી સમાન દેખાતા હતા; અને ‘પર્વતસંકાશ’ નામે પ્રસિદ્ધ, અયુત-અયુત યોજન સુધી વિસ્તરેલા હતા.

Verse 24

नेत्रे रविशशिप्रख्ये भ्रुवावंतकसन्निभे । लेलिहज्जिह्वया वक्त्रं विद्युच्चलितलोलया । व्यात्ताननो घोरदृष्टिर्ग्रसन्निव जगद्बलात्

તેની આંખો સૂર્ય-ચંદ્ર સમાન પ્રજ્વલિત હતી; ભ્રૂઓ પર્વતશિખરો જેવી હતી. વીજળી જેવી ચંચળ, લેલિહતી જિહ્વા સાથે તેનું મુખ વિશાળ રીતે ખુલ્લું હતું; તેની ઘોર દૃષ્ટિ જાણે બળપૂર્વક જગતને ગળી જવા તત્પર હતી.

Verse 25

स भक्षयिष्यन्संक्रुद्धः शतक्रतुमुपाद्रवत् । महता घोरनादेन लोकाञ्छब्देन छादयन्

તે તેને ભક્ષણ કરવા ઇચ્છતો ક્રોધથી ભરાઈ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) પર ધસી આવ્યો; અને મહાન્ ભયંકર નાદથી પોતાના શબ્દ વડે સર્વ લોકોને ઢાંકી દીધા.

Verse 282

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्ये च्यवनेन नासत्ययज्ञभागप्रतिरोधकवज्र मोचनोद्यतशक्रनाशाय कृत्योद्भवमदनामकमहाऽसुरोत्पादनवृत्तान्तवर्णनंनाम द्व्यशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યના ચ્યવનેશ્વરમાહાત્મ્યમાં—‘અશ્વિનોના યજ્ઞભાગને અટકાવનાર વજ્રને મુક્ત કરવા ઉદ્યત શક્રના વિનાશાર્થે ચ્યવને કૃત્યાની ઉત્પત્તિ કરી અને ‘મદ’ નામક મહાસુરને પ્રગટ કર્યો—તે વૃત્તાંતનું વર્ણન’ નામનો બે સો બ્યાસીવો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.